Niemand praat over mislukte hulp

Wanneer ontwikkelingshulp als het geheel van succesvolle en mislukte hulp wordt gepresenteerd, heeft slechte publiciteit gevolgen voor de hele sector. Er is dus geen enkele prikkel om mislukkingen naar buiten te brengen, meent Thomas de Hoop.

Er schijnen miljarden aan ontwikkelingshulp op de rekening van dictators in ontwikkelingslanden te worden gestort. Tegelijkertijd leiden klamboes tegen malaria gefinancierd met hulp tot veel minder kindersterfte. Het zijn beide voorbeelden van ontwikkelingshulp. Er bestaat een debat over de effectiviteit van de ontwikkelingshulp. Vrijwel niemand weet over welke hulp er gesproken wordt in het debat. Het debat wordt slechts over hulp op macroniveau gevoerd. De gemiddelde effectiviteit van ontwikkelingshulp op macroniveau is echter een optelsom van zowel geslaagde als mislukte ontwikkelingshulp op microniveau en zegt dus weinig tot niets over individuele ontwikkelingshulpprojecten.

Er ontstaan drie belangrijke problemen, door over effectiviteit van de hulp op macroniveau te spreken:

1. Er kan niet langer een onderscheid worden gemaakt tussen succesvolle ontwikkelingshulp en mislukte ontwikkelingshulp

2. Vrijwel alleen succesvolle ontwikkelingshulp wordt in de publiciteit gebracht

3. Innovatie in de ontwikkelingshulp wordt tegengewerkt, door de manier waarop het debat gevoerd wordt.

Het eerste probleem ontstaat door hulp als een homogeen goed te zien. Er bestaan vele voorbeelden van zowel geslaagde als mislukte ontwikkelingshulp. Wanneer we hulpgelden bij elkaar optellen, tellen we zowel de hulp die in burgeroorlogen wordt geïnvesteerd als de hulp waarmee levens worden gered. Het is vanzelfsprekend dat deze twee uitersten van hulp niet bij elkaar opgeteld kunnen worden. Toch wordt hulp in het huidige debat vaak over één kam geschoren.

Het tweede probleem komt voort uit het eerste probleem. Wanneer hulp als een homogeen goed wordt gepresenteerd, heeft slechte publiciteit gevolgen voor de hele sector. Er is dus geen enkele prikkel om mislukkingen naar buiten te brengen. Vrijwel alleen nieuws over succesvolle ontwikkelingshulp projecten wordt naar buiten gebracht door de uitvoerende organisatie. Dit bevordert innovatie.

Dit kan geïllustreerd worden aan de hand van het volgende voorbeeld. Wormen in je lichaam zijn een serieus probleem voor vele kinderen in ontwikkelingslanden. Kinderen verzuimen van school vanwege de lichamelijke gevolgen. Dit leidt tot minder mogelijkheden om te leren en minder mogelijkheden om later een goed salaris te verdienen. Medische behandeling tegen wormen leidt niet alleen tot gezondheidsverbeteringen, maar ook tot een significante toename van de scholing. Zowel in India als Kenia bleek een programma om kinderen te ontwormen uiterst effectief. Het resultaat werd naar buiten gebracht en inmiddels ondersteunen zowel Tony Blair als Bill Clinton een wereldwijd initiatief om alle kinderen te ontwormen. Leren over ontwikkelingshulp op microniveau kan dus leiden tot innovatie op macroniveau. De optelsom van individuele ontwikkelingshulpprojecten wordt immers groter.

Vanzelfsprekend kan ook van mislukking worden geleerd. In het huidige debat wordt mislukking echter niet bekend gemaakt door de uitvoerende partij. Dit leidt tot het derde probleem, waarbij innovatie op het gebied van ontwikkelingshulp in de weg wordt gestaan. Alleen wanneer we van mislukkingen weten, kunnen we andere effectievere ontwikkelingshulp inzetten. In het huidige politieke klimaat wordt verdedigend gereageerd op kritiek op ontwikkelingshulp. In een recent boek geeft Linda Polman aan dat hulporganisaties moeten samenwerken met oorlogsmisdadigers, om hulp te kunnen blijven verstrekken in conflictgebieden. Hulporganisaties reageerden voornamelijk verdedigend op deze observatie. Ineffectieve ontwikkelingshulp werd ontkend en van leren en innovatie lijkt dus geen sprake te zijn.

De drie problemen kunnen verminderd worden door het experimenteren met en evalueren van ontwikkelingshulp op microniveau. Op deze manier kan geleerd worden welke ontwikkelingshulp slaagt en welke niet. Nieuws over een mislukking op het gebied van ontwikkelingshulp kan soms met gejuich ontvangen worden. Alleen wanneer we van mislukkingen weten, kunnen we andere effectievere ontwikkelingshulp inzetten. Het huidige Chinese economische succes is deels te verklaren aan het experimenteren met verschillende ontwikkelingsstrategieën. Op deze manier kan zowel van succes als mislukking geleerd worden.

Het is weinig zinvol om de gemiddelde effectiviteit van ontwikkelingssamenwerking vast te stellen. In plaats daarvan dient het ministerie van Ontwikkelingssamenwerking een serieuze keuze te maken voor experimenteren en evalueren op het gebied van ontwikkelingshulp. Dit is een belangrijke voorwaarde voor effectieve ontwikkelingshulp.

Thomas de Hoop is promovendus bij het Centre for International Development Issues Nijmegen (CIDIN) aan de Radboud Universiteit.

U kunt hier deelnemen aan de Expertdiscussies over ontwikkelingssamenwerking