Stop vermorzeling leerlingen door molochs

Fusies tussen Regionale Opleidingscentra (ROC’s) moeten worden gestopt. Zonodig door ingrijpen van de NMa, betoogt Harm Beertema.

Iedereen weet inmiddels dat de grootschaligheid van ROC’s de oorzaak is van het chaotische en structuurloze onderwijs. En daartoe laten wij onze mbo’ers veroordelen. Mooie praatjes van dure pr-afdelingen over ‘klein binnen groot’ doen daar niets aan af. ROC’s van tienduizenden leerlingen zijn zo gebureaucratiseerd dat docenten en leerlingen geen enkele invloed meer hebben op het onderwijsleerproces. Dat proces hoort centraal te staan, maar voor bestuurders, managers en de beleidslagen die in verre bedrijfskantoren huizen, gaat het om protocollen, beleidsnotities, planning and control, in- en output en vooral om aandeel in de markt. Eigenlijk doet het onderwijs er niet meer toe, al wordt er braaf lippendienst beleden in de full colour magazines over veiligheid, gezelligheid en korte lijnen.

Ouders, leerlingen, leraren, de politiek, de Onderwijsraad en zelfs de minister zijn het er allemaal over eens dat het anders moet. Er komt een „echte koerswijziging in de manier van denken over schaalgrootte”, aldus minister Plasterk (Onderwijs, PvdA) na afloop van de ministerraad van afgelopen vrijdag.

Des te verwonderlijker dat de fusieplannen van ROC Amsterdam (36.800 leerlingen) met ROC Flevoland (9480 leerlingen) op volle kracht doorgaan. Dat ROC Amsterdam flinke financiële problemen heeft, doet er kennelijk niet toe. Per 1 januari 2009 zal bestuurlijke samenwerking een feit zijn. Beide mega-instituten ontkennen natuurlijk dat er sprake is van een volledige fusie, maar de bestuurlijke geschiedenis van twee decennia schaalvergroting in het onderwijs leert dat elke fusie wordt ingeluid met ‘bestuurlijke samenwerking’. Het is een minder bedreigende term dan fusie, de mensen kunnen langzaam wennen en de stap naar een volledige fusie (ik schat in 2010) wordt uitgelegd als een formaliteit die niets verandert.

Met de bestuurlijke samenwerking ontstaat een mbo-monopolie voor het gehele verzorgingsgebied van Amsterdam, het Gooi en de polders. Ouders en leerlingen hebben niets meer te kiezen. Er wordt door één mega-instituut mbo aangeboden, gebaseerd op één onderwijsconcept dat nog lang niet uitontwikkeld is en dat alles in zich draagt om de volgende grote mislukking te worden: het competentiegerichte onderwijs.

Minister Plasterk vindt dat een schoolbestuur van 5000 leerlingen de meeste schaalvoordelen heeft: „Je kunt financiële tegenvallers opvangen, er is genoeg massa om bijvoorbeeld maatschappelijk werkers in dienst te nemen. Maar een school met 30.000 leerlingen vind ik wel heel erg veel. Dan houden de schaalvoordelen op”, zei hij zaterdag. Daarin heeft hij gelijk.

9480 Leerlingen toevoegen aan een school van 36.800 leerlingen voegt niets toe. Integendeel. De enigen die daar nog voordeel bij hebben zijn de leden van het College van Bestuur, die naar leerlingenaantal worden beloond. En als hun basissalaris niet verandert na de fusie, zullen ze zichzelf ongetwijfeld bonussen, extra pensioenstortingen en gratificaties toekennen voor hun (risicoloze) inspanningen. Bekostigd uit gemeenschapsgeld.

De vereniging Beter Onderwijs Nederland wil het niet afwachten en doet deze week aangifte bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) omdat hier een ontoelaatbaar regionaal monopolie wordt gecreëerd.

Ik pleit veeleer voor het tegendeel: defusering, om te beginnen met ROC’s met een omvang als die in Amsterdam. Wie weet, zet dat ook de Kamerleden aan het denken. Voor minister Plasterk zal onze aangifte in ieder geval een steun in de rug zijn.

De Onderwijsraad, het belangrijkste onderwijsadviesorgaan van de regering, schreef afgelopen week dat scholenfusies boven een bepaalde grootte moeten worden onderworpen aan een toets door de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa). Het kabinet nam het idee voor een fusietoets over, maar gaat nog na wie de toets het best kan uitvoeren. Het duurt nog „één à twee jaar” voordat de toets een feit is, omdat er wetten voor moeten worden gewijzigd.

De vereniging Beter Onderwijs Nederland (BON) vindt dat ook lopende fusies moeten worden stilgelegd. BON wil niet wachten op de komst van de fusietoets en doet nu vast aangifte bij de NMa tegen een lopende fusie van twee ROC’s. De NMa staat daar „niet onwelwillend” tegenover, zegt een woordvoerster. „Maar scholen zijn geen ondernemingen. Aangezien wij alleen ondernemingen beoordelen, zou er een wetswijziging nodig zijn om deze aangifte in behandeling te nemen. De aangifte is dus vooral symbolisch .”

Harm Beertema is bestuurslid van Beter Onderwijs Nederland.