Vervolging Wilders is geen politiek proces, maar zijn functie speelt wel een rol

De rechter die moet beslissen over veroordeling van Wilders krijgt het moeilijk. Een politicus staat niet boven de wet, maar heeft wel een speciale taak. Namelijk het aankaarten van maatschappelijke problemen én het vervullen van een voorbeeldfunctie.

De wet geldt voor iedereen. Niet alleen voor diegenen die deze kennen, begrijpen en zinvol achten. In laatste instantie is het de rechter die de wet uitlegt. Dit is één van de belangrijke pijlers van onze vrije democratische rechtstaat. Net als onze grondrechten, en net als onze democratie, waarin parlementariërs in vrijheid sociale en maatschappelijke thema’s aan de orde kunnen stellen.

Het kan echter voorkomen dat deze uitgangspunten met elkaar in botsing komen. Bijvoorbeeld doordat de vrijheid van meningsuiting raakt aan het verbod tot haat zaaien en het discrimineren van een bepaalde bevolkingsgroep. Dit is bij uitstek precair wanneer deze botsing der rechten gebeurt bij monde van uitspraken van een parlementariër. Zoals gezegd is het de rechter die dan in laatste instantie alle belangen tegen elkaar afweegt binnen de marges die de wet daarvoor biedt.

De discussie rond de vervolging van de heer Wilders vanwege zijn uitspraken over de islam roept logischerwijs veel emoties op. Maar het is goed dat een rechter zich hierover buigt en vaststelt welke grenzen in acht moeten worden genomen.

Hiermee kan niet gezegd worden dat de rechters zich hierdoor in het politieke debat mengen. Ze zullen immers slechts polsen hoe de uitspraken van de heer Wilders in het huidige politieke klimaat gekwalificeerd moeten worden. Eerder deed een rechtbank op dezelfde wijze uitspraak over de (on)zedelijkheid van seksshops en pornofilms in de toenmalige maatschappij. Het gaat daarbij om het meewegen van het tijdsbeeld.

Bovendien kan het niet zo zijn dat politici geheel boven de wet staan. Dat zou immers ook een ondermijning van het gezag zijn. Uiteraard zullen de rechters wel in hun overwegingen de speciale taak van een volksvertegenwoordiger mee laten wegen. Maar daarbij zal tevens aandacht zijn voor de bijzondere verantwoordelijkheid en de functie van rolmodel van een volksvertegenwoordiger. De rechter kan derhalve enkele richtingwijzers geven in het debat rond de islam. Het zal daarbij vermoedelijk gaan om woordkeuze en de onderliggende boodschap die daarmee wordt uitgedragen. Het zal de rechter echter niet passen om de discussie over het onderwerp als zodanig in zijn geheel te verbieden. Dat zou immers een politieke uitspraak zijn.

Hoewel er wordt beweerd dat de uitspraak van het Hof die het OM beveelt tot vervolging in feite al een definitieve veroordeling bevat, is deze opvatting niet juist. De vraag die het Hof heeft beantwoord is immers of er reden was aan te nemen dat een veroordeling tot de mogelijkheden behoort. De zaak moet dan nog beginnen. Er zal immers een zaak voorbereid moeten worden door het OM, en er zal ook een verdediging gevoerd moeten worden. De uiteindelijke uitspraak kan derhalve evengoed in het voordeel van Wilders uitpakken.

Wat in ieder geval van het grootste belang is, is dat de rechters in deze zaak zeer zorgvuldig en goed gemotiveerd hun overwegingen uiteen zetten. We moeten immers niet vergeten dat het om de afweging van drie fundamentele waarden gaat die allen van belang zijn voor onze democratische rechtstaat. Namelijk de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van een parlementariër om maatschappelijke problemen aan te kaarten en de rechten van een bevolkingsgroep om niet beledigd te worden en in angst te leven.

Bibi van Ginkel is jurist en onderzoeker bij Instituut Clingendael

Discussieer mee op nrc.nl/expert