Klassieke muziek is een spel van spanning en ontspanning
De werking van klassieke muziek ontstaat door de persoonlijke, ‘inwendige’ ervaring van spanning. Die spanning is als een zeepbel. Net zoals een natte vinger de zeepbel niet snel breekt, verstoren zaken als ontroerende reacties van luisteraars de spanning niet.
Voor Stichting Muziek In Huis (SMIH), een stichting die al ruim 10 jaar klassieke kamermuziekconcerten in zorginstellingen promoot en programmeert, is het thema ‘het belang van stilte voor het welslagen van concerten’ al lang geen discussiepunt meer.
We werken bij onze concerten met professionele ensembles, die ook op de reguliere podia concerteren. Met de ervaringen van ruim vierduizend concerten op plekken die niet ontworpen zijn voor klassieke kamermuziekuitvoeringen, schaar ik me aan de zijde van Willemijn Mooij en Christiaan Weijts (Opinie, 5 februari 2009). Zij achten stilte voor de muziek noodzakelijk. Toch wil ik daar nog een belangrijk punt uit de praktijk aan toevoegen.
Onze concerten worden stuk voor stuk geëvalueerd met zowel de musici als de (vertegenwoordiger van de) luisteraars. Er blijkt uit de evaluaties een overduidelijk verband tussen de mate van waardering van het concert door het publiek en de rust tijdens het concert. Een ooit door de stichting opgestelde lijst van succes- en faalfactoren voor geslaagde concerten is terug te brengen tot een lijst van zaken die leiden tot rust of onrust.
Ja, het publiek heeft de rust voor een goede concentratie nodig en jazeker, muziek bestaat ten dele uit stilte. Maar er is blijkbaar meer aan de hand. De spanning rondom een klassiek concert is, zoals ik al scheef, als een zeepbel. Ontroerende reacties zijn niet storend. Maar rinkelende koffiekopjes en pratende of lopende ‘outsiders’ in de zaal werken daarentegen als een droge vinger of een speld op een zeepbel.
Regelmaat van de concerten op een bepaalde locatie blijkt overigens ook duidelijk bij te dragen tot een verhoogde waardering van de concerten. Naast (of beter: dankzij) het vloeiender, rustiger verloop van alles rondom de concerten.
Uitvoerenden hebben in onze zeer ruime ervaring nooit last van hoorbare emotionele reacties op hun spel en de muziek, maar wel van geluiden en bewegingen, die niet met de muziek verbonden zijn. Wij als stichting weten dat al lang en geven zelfs workshops aan de zorginstellingen om de concerten zo optimaal mogelijk - dus in rust - te laten verlopen.
Door het geven van workshops aan de ensembles zorgen we ervoor dat de musici niet zomaar van hun stuk raken. En dit alles met succes.
Nico de Gier is hoboïst en directeur van Stichting Muziek In Huis