Nieuwe Nederlanders kunnen een voorbeeld nemen aan Afro-Amerikanen

Op zaterdag 14 februari kwam Stephan Sanders er in Opinie en Debat voor uit dat hij 'het gezaghebbende gezicht' met blank associeert. Hij is niet de enige, denkt hij, maar nu Amerika een Bruine Regisseur heeft gekozen zal dat beeld volgens hem kantelen. Sanders reageert vandaag op de discussie die zijn stuk onder lezers losmaakte.

Wie wil schrijven over het verschil in menselijke huidskleur en gezichtstrekken betreedt een mijnenveld - dat is kennelijk onvermijdelijk. We beginnen collectief te hakkelen, want we zitten in de maag met de begrippen, en moeten het dus stellen met wat ik maar even ‘verlegenheidswoorden’ noem. Het 19e eeuwse rasbegrip is nauwelijks bruikbaar, omdat we niet langer geloven dat er vijf of zes, duidelijk te onderscheiden menselijke rassen te definiëren zijn, Blijft over het probleem van de directe observatie: Iedereen ziet dat Obama ‘niet blank’ is, dat hij trekken heeft die vroeger wel negerachtig werden genoemd. Ook kan iedereen constateren dat de 44ste president van Amerika de eerste is in die lange rij, die er om die redenen meteen uitspringt. Goed, ik heb gekozen voor het begrip ‘etniciteit’, dat zoals bekend, afgeleid is van het Griekse ‘ethnikos’, behorend tot een ‘ethnos’, tot een volk. Daarbij kunnen culturele, maar ook fysieke en morfologische factoren een rol spelen.

Belangrijker dan die definitiekwestie van buitenaf is, hoe Obama zichzelf ziet en definieert. Hij noemt zicht een Afro Amerikaan, en associeert zich dus met de afstammelingen van slaven, die ooit uit Afrika naar de nieuwe wereld werden gebracht.

Ik geloof dus niet, zoals de heer Theunissen meent, dat mensen met eenzelfde huidskleur automatisch tot dezelfde etniciteit behoren, maar probeer de zelfdefinitie te hanteren, die betrokkenen, zoals Obama zelf geven.

Koen Keepers zegt dat Amerika niet te vergelijken is met Nederland, want van oudsher zijn de VS een immigratie land. Zeker waar, maar het punt is juist, dat het Europa van de na de Tweede Wereldoorlog ook zo ostentatief een immigratiegebied is geworden. Zie de komst van ‘gastarbeiders’in de jaren ’60 en ’70, zie de gestage stroom, al beginnend vlak na de oorlog van (voormalige) landgenoten. Ook Nederland zal zich hoe dan ook tot die migrantenkwestie moeten zien te verhouden, en daarom is Amerika een interessant voorbeeld.

Het is waar wat de heer Markestein opmerkt. Obama zou het niet in zijn hoofd halen van zichzelf te zeggen dat hij zich meer Keniaan dan Amerikaan voelt. Hier hebben we een belangrijk verschil te pakken tussen bijvoorbeeld Nederlandse Marokkanen en Afro-Amerikanen. De laatste zullen in overgrote meerderheid hun Amerikaans zijn nooit ter discussie stellen, al was het maar omdat hun ‘Afrikaanse’ verleden wel erg veel verleden is. Daarom zijn Amerikanen van welke kleur ook bijna zonder uitzondering trots op hun land –of beter gezegd, op het idee waarop hun natie gebaseerd is. ‘All men are created equal’ –zelfs de Black Panthers vonden dat een belofte die waargemaakt moest worden. Ook Obama heeft nooit kritiek op het idee van Amerika, de Constitutie – ook hij vindt dat het land haar eigen belofte zou moeten waarmaken. Dit is een groot verschil met Nederlandse critici uit de migrantenhoek, die nooit over Nederland zullen spreken als ‘this great country’ (misschien ook omdat Nederland feitelijk zo ‘klein’ is.)

Maar van dat Amerikaans patriottisme, dat wezenlijk een grondwetspatriottisme is, kunnen wij heel wat opsteken. De heer Kloosterman zegt dat Nederlanders niet trots zijn op hun land, misschien is dat waar, maar ook migranten kunnen onze traditie van vrijheid van godsdienst en van meningsuiting wel degelijk aangrijpen om een andere, positievere kritiek op dit land te formuleren. Zie Obama. Zie Martin Luther King. Zie, wat dat betreft de homoseksuele Harvey Milk (de film draait nog in de bioscopen.)

Nee, ik geloof niet zoals mevrouw Aarts, dat Amerika ‘racistisch’ is tot op het bot. Sterker nog: het bot zelf is juist niet racistisch, zie de Amerikaanse grondwet. Pijnlijk is dat hetzelfde niet gezegd kan worden van de Amerikaanse politieke praktijk. Gelukkig zijn er altijd Amerikanen die het land aan haar eigen belofte herinneren. Daarin schuilt de veerkracht van het land. En daar kunnen wij, nieuwkomers en gevestigde Nederlanders veel van leren.

Lees hier de reacties van lezers op Sanders' eerste stuk.