Laat de Europese verkiezingen geen levenloze exercitie worden

De vele reacties op mijn artikel van vorige week over Europa en de daaropvolgende discussie intrigeren vanwege de enorme verschillen in vooronderstelling.

Voor de een is het geïntegreerde Europa al lang een feit en heb je je daar maar bij neer te leggen dan wel er iets moois van te maken.

Voor de ander is Europa helemaal geen feit maar hebben we nog volop keuze of we Europa eigenlijk wel willen. Waarom hebben we in Godsnaam Europa nodig om zelf geschapen Nederlandse problemen op te lossen, schrijft Fred de Vries bijvoorbeeld. Want dat kunnen en moeten we zelf.

Daar ligt wat mij betreft het grootste verschil in analyse tussen mij en diverse deelnemers aan het debat: in een geglobaliseerde wereld zijn er m.i. geen Nederlandse problemen en geen Nederlandse oplossingen. Die heldere nationale overzichtelijkheid zijn wij al lang kwijt, zo is mijn stellige overtuiging, en daar zullen wij naar moeten handelen. Dat is lastig want nationale politici (de hen omringende media, het publiek, het entertainment) leven van de fictie dat zij het zijn die het roer in handen hebben.

Iets vergelijkbaars valt me, ter illustratie, op bij de bijdragen van Wieke Hoeben. Zij wil alleen Europa wanneer het voldoet aan haar wensenpakket. Mijn stelling luidt dat we dat stations gepasseerd zijn en dat we moeten discussiëren over wat voor Europa wij willen maar niet of we het willen. En over de vraag wat voor Europa we willen mogen we gerust stevig van mening blijven verschillen, want zonder uiteenlopende opvattingen en visies geen levendige democratie.

Als iemand Europa verwerpt omdat de teneur van de - neo-liberale – Lissabon-agenda hem of haar niet bevalt dan is dit dus wat mij betreft een verkeerd aanknopingspunt. Als die Lissabon-agenda niet bevalt, hebben Europeanen te zorgen voor een andere, wat mij betreft ook socialere, Europese agenda.

Maar ongeacht mijn eigen opvattingen, bevestigen de reacties in al hun variëteit en stelligheid dat we een stevige interne worsteling meemaken of we er eigenlijk bij willen/kunnen/moeten horen. Dat hoeft op zichzelf geen ramp te zijn zolang we zulke dilemma's met elkaar weten te delen, want daar begint een debat en dat is weer nodig om keuzes te kunnen maken.

Mijn grootste zorg is dat de politieke partijen - vaak intern verdeeld over het vraagstuk Europa - zulke dilemma's niet op tafel kunnen leggen en dan staat ons met de Europese verkiezingen een levenloze exercitie te wachten.

Ben Knapen is oud-hoofdredacteur en columnist van NRC Handelsblad

Discussieer verder op nrc.nl/expert over de Europese verkiezingen