Onzekerheid zal zegevieren bij Europese verkiezingen

De volgende verkiezingen gaan over Europa. Maar toch ook weer niet. In juni vinden de verkiezingen voor het Europees Parlement plaats. Op basis van enkele peilingen gaat Wilders, de PVV, fors winnen.

Wilders profiteert maximaal van de huidige omstandigheden, die samen te vatten zijn onder de noemer: onzekerheid. Steeds meer mensen zijn onzeker over hun toekomst door gebrek aan overzicht en door de snelle ontwikkelingen op cultureel en maatschappelijk gebied. Deze groep mensen bestaat uit de verschillende subgroepen: de autochtonen die het moeilijk hebben en die met name te vinden zijn in de grote steden en een deel van de ouderen die gepensioneerd zijn en nu, nadat de ontzuiling al veel zekerheden weggenomen had, ook de stabiliteit van een baan missen. Er zijn drie ontwikkelingen die bij deze groepen de onzekerheid veroorzaken, waardoor Wilders kan groeien. Drie ontwikkelingen die reeds enkele decennia bezig zijn, maar nu bij elkaar komen en elkaar versterken.

Allereerst missen deze twee groepen, autochtone arbeidersklasse en ouderen, steeds meer de vertrouwde identiteit. Ze hebben het gevoel de greep op hun identiteit te verliezen door mondialisering, een grotere Europese Unie en een groeiend aantal allochtonen in Nederland. De hele wereld komt dagelijks binnen op vele manieren en doet hun directe omgeving verbleken. Hun vertrouwde wijk verkleurt, de kinderen wonen overal en de Europese Unie heeft het groeiritme van twee nieuwe lidstaten in tien jaar verlaten. De voormalige vijand is toegetreden tot NAVO en EU. En de politiek in Brussel en Den Haag laat het allemaal maar gebeuren. Daarom is het vertrouwen in deze twee steden en instituties fors gedaald. Men herkent zich niet meer in de natie noch in Europa. Het verklaart ook de hang naar regio's: Beieren, Vlaanderen, Catalonië en Lombardije hebben meer identiteit dan hun landen of de EU. Eveneens in Nederland wordt de regio, al dan niet landsgrens overschrijdend, populairder ten koste van de nationale staat. Deze gebieden zijn ook overzichtelijker en staan dichter bij de mensen. Brussel en Den Haag hebben in de ogen van de mensen hen zoveel afgepakt. Mensen hebben het idee dat 'die mensen in Den Haag' er weinig van begrijpen, maar ondertussen wel alles willen opleggen en opdringen. Deze mensen voelen zich in de steek gelaten omdat allochtonen, milieu, derde wereld en zelfs dieren belangrijker waren dan zij. En als in hun ogen alles afgepakt is, pikt Den Haag ook nog hun asbak in die kleine kroeg waar ze al decennia komen en waar iedereen rookt. Dat raakt hun identiteit.

Op de tweede plaats blijken mensen de laatste decennia zich steeds meer door culturele in plaats van door economische factoren te laten leiden. De moderne ontwikkelingen, de digitalisering, het vreemde internet waar hun (klein)kinderen zo razendsnel en goed mee zijn, gaat aan hun voorbij. Mensen uit de prachtwijken van de grote steden en een groot deel van de oudere generatie kan het tempo moeilijk bijbenen en haakt af. Daarbij komt dat men afknapt op libertaire zaken als milieu, seksuele vrijheden en versoepeling van het strafrecht. Ook hier zien we weer een 'hang naar vroeger' toen alles overzichtelijk was met de bekende zuilen-indeling en respect en gezag nog golden. Het was veilig en overzichtelijk. En waar mensen vroeger hun stemgedrag lieten leiden door economische factoren en men in wezen op grond van zijn klasse stemde (links stemde op linkse partijen en rechts op rechtse) zie je nu dat veel economisch linkse mensen op rechtse populisten stemmen, zoals ook de sociologen Houtman en Achterberg vorig jaar schreven in hun boek Farewell tot the Leftist Working Class. We zien in heel Europa, van Le Pen tot de Winter en van Fortuyn tot Wilders dat de rechtse populisten gebruik maken van deze onvrede en dat mensen zoekende zijn naar de gewenste stabiliteit. De dringende behoefte aan overzicht, herkenbaarheid en rust.

Op de derde plaats de recente ontwikkelingen in de wereldeconomie. Bovengenoemde twee groepen, de autochtonen in de slechtere wijken in de grote steden en de ouderen, raken extreem onzeker van deze crisis. Dit omdat ze hun snel weg te saneren banen in het gedrang zien komen of hun oudedagsvoorziening zien verdampen. En, zoals hierboven aangegeven, die verafschuwde globalisering zou hun toch welvaart brengen? Ze hebben het idee dat ze jarenlang voor de gek gehouden zijn door de politici en de heiligen van het grote geld, die zelf met de hoofdprijs verdwenen zijn. Banken en pensioenfondsen die honderden jaren een baken van soliditeit vormden, vielen het laatste jaar bij bosjes om. Bewierookte topmannen gingen met forse bedragen weg en de financieel-economische rampspoed domineert het nieuws. Nu het fout gaat in de economie, voelen deze twee groepen de klappen, mentaal en feitelijk, als eerste. En wanneer 'Den Haag ' dan ook nog eens wekenlang vergadert en ruziet en in de finale bespreking in het parlement hun voorman Wilders, naar hun perceptie, eigenlijk niks mag zeggen, dan haakt men weer meer af. Na de territoriale en de culturele vervreemding, wordt nu direct de portemonnee geraakt.

De komende maanden zullen de politici antwoorden moeten geven op het bovenstaande. Wat voor wereldorde willen we in Europa en daarbuiten? Is er een structuur te vinden waar de eigen identiteit voor de mensen terug te vinden is? Hoe brengen we de mensen in een steeds sneller draaiende wereld de gewenste rust, stabiliteit, zekerheid en overzicht? Hoe kunnen vertrouwenwekkende maatregelen genomen worden die mensen perspectief blijven bieden op baan en pensioen? Hierbij moeten de politici zich wel realiseren dat zwevende en onzekere kiezers stabiele partijen zoeken. En dat het hun taak is om Wilders uit te dagen met oplossingen te komen en deze dan te weerleggen of te omarmen. Ergo: de verkiezingen in juni gaan niet over Europa, maar over hoe om te gaan met de onzekerheid waar mensen in en mee zitten. Hun eigen identiteit. Politici die in staat zijn om de waarden die mensen belangrijk vinden, en hun onzekerheid in deze weg te nemen en die aan kunnen tonen wat de relevantie is van hun regio, hun directe omgeving en uiteindelijk ook hun bestaan in een groter wordend Europa en een krimpende economie, die winnen de verkiezingen. De verkiezingen die dus toch ook over Europa gaan.

Frank A.M. van den Heuvel is lid van de redactie van Christen-Democratische Verkenningen

Discussieer over de Europese verkiezingen