AIVD is niet tegen persvrijheid
De AIVD heeft juridisch gelijk in de zaak tegen de Telegraaf. De journaliste had haar bron beter kunnen beschermen en geheime informatie moeten vernietigen.
Als journalist is de persvrijheid ongelooflijk belangrijk voor mij, het is logisch om mij te scharen achter de Telegraaf en de kritiek op de AIVD. Aan de andere kant overdrijft de krant heel erg en hebben ze het niet bij het rechte eind. Ook de NVJ en het Genootschap van Hoofdredacteuren slaan de plank mis wanneer ze het hebben over de aantasting van de persvrijheid.
Het idee bestaat dat de AIVD onterecht journalisten van de Telegraaf afluistert en dat de bronbescherming op het spel staat. Dat is overdreven. De twee Telegraaf-journalisten, die een korte periode gegijzeld werden, hebben nog regelmatig nieuwsberichten geschreven op basis van anonieme bronnen rondom de inlichtingendienst. Hoe geloofwaardig die bronnen waren is een andere vraag, want de AIVD kwam pas recent in actie na het bericht over het Irak-rapport en het bericht over de Dalai Lama.
Het Genootschap van Hoofdredacteuren zegt dat de AIVD zich niet moet richten op de journalisten maar op hun eigen medewerkers. Maar de inval bij de betrokken journaliste en het tappen van de telefoons gebeurde in het onderzoek naar het lek binnen de AIVD. De Telegraaf zelf was niet het doel. Het lijkt er op dat de krant die indruk wel graag wil wekken. Hoofdredacteur Sjuul Paradijs wekt ook graag de indruk dat de artikelen, gebaseerd op de geheime stukken, heel erg belangrijk waren voor de democratie. Dat valt ook wel mee.
Om te beginnen het artikel over de Dalai Lama. Dat is informatie die normaal gesproken in het Jaarverslag van de AIVD staat. Het is dus ook belachelijk dat de AIVD het staatsgeheim noemt. In elk Jaarverslag staat een korte, algemene beschrijving over de verschillende dreigingen in Nederland. Als dat dus toeneemt door het bezoek van een religieuze leider dan hoort dat openbaar gemaakt te worden. Dat betekent natuurlijk niet dat we braaf moeten wachten totdat de AIVD over een half jaar zelf zegt dat Chinese groeperingen boos waren. Maar om te doen alsof dit een belangrijk geheim was gaat erg ver. Het gevaar bestaat wel dat een mogelijke terrorist in de krant leest dat de geheime dienst op de hoogte is van zijn plannen. Dat kan als gevolg hebben dat de terrorist zijn aanslag eerder uit zal voeren. Het kan ook betekenen dat de terrorist er van schrikt en daarom juist geen aanslag pleegt. Dat is een onvoorspelbaar risico en dat heeft de Telegraaf genomen door het bericht te plaatsen.
Het is anders bij het bericht over Irak. Dat was op het eerste gezicht groot nieuws. De AIVD had simpelweg informatie gekopieerd van buitenlandse diensten. Informatie waarvan ook is toegegeven dat het is aangedikt. Maar het was ook informatie die we al kenden. Het nieuws is eigenlijk dat er helemaal niks nieuws was. De AIVD recyclede gegevens en de Nederlandse regering gebruikte foute informatie om de oorlog te steunen. Maar dat was te verwachten. Want de AIVD is een binnenlandse inlichtingendienst. Ze hebben wel een buitenlandse afdeling maar die richt zich op buitenlandse dreigingen gericht tegen Nederland. Het onderzoeken of een oorlog tegen Irak gevoerd of gesteund moet worden is eerder de taak van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Ik kan me voorstellen dat zij er meer onderzoek naar hebben gedaan dan de AIVD.
Aan beide kanten wordt dus heel erg overdreven. De Telegraaf spreekt over een aantasting van de persvrijheid en de AIVD plakt overal het etiket ‘Staatsgeheim’ op. De AIVD staat juridisch sterker omdat er strenge wetten zijn om hun informatie te beschermen. De journalistiek staat sterk omdat er wetten zijn die hun bronnen en werkzaamheden beschermen. Het gevecht tussen die twee wordt te simpel gebracht. Het is niet zo dat de AIVD de vijand is van de media maar ze zijn wel te veel op zichzelf gericht en wantrouwen iedereen. Ze doen bijna geen moeite zichzelf te verklaren en mensen goed te informeren. Het kleinste beetje informatie wordt al staatsgeheim genoemd omdat ze niet willen dat iemand buiten de dienst weet hoe de AIVD te werk gaat.
De AIVD heeft een imagoprobleem, waar ze zelf verantwoordelijk voor is, en de Telegraaf maakt daar heel goed gebruik van. Ze schilderen de AIVD af als de boeman en zelf vechten ze dapper tegen deze draak. Maar de draak is niet zo groot en eng als de krant wil laten geloven. En de krant staat zelf niet zo heel sterk in deze strijd. De journaliste had de geheime informatie moeten vernietigen, daarmee had ze haar bron veel beter kunnen beschermen en ze had dan zelf geen strafbaar feit gepleegd door die geheime informatie in huis te hebben. Omdat ze dat niet heeft gedaan, heeft de AIVD juridisch gelijk. Het is daarom onterecht te denken dat dit een strijd is die gaat over de persvrijheid.
Ruben Praster is freelance journalist en gespecialiseerd in terreurbestrijding.