Google doet auteurs prachtig aanbod
Google biedt auteurs een ongekend hoog percentage van de opbrengst voor exploitatie van boeken die niet meer in de handel zijn. De auteur krijgt macht.
De schikking die Google heeft getroffen met Amerikaanse auteurs voor exploitatie van hun boeken die niet meer in druk zijn, biedt ook Nederlandse auteurs veel perspectief. Ze kunnen nu eindelijk aan hun uitverkochte boeken gaan verdienen en krijgen een veel hoger percentage aan auteursrechten dan nu gebruikelijk is.
De schok was groot toen Google weloverwogen de Auteurswet overtrad en zonder toestemming van de auteurs miljoenen boeken ging digitaliseren. Terwijl de Amerikaanse bond van auteurs, de Author’s Guild een proces aanspande, zette Google de gewraakte digitalisering gewoon voort.
Uiteindelijk is er nu een schikking getroffen. Deze is gunstig voor auteurs. Ze verenigt de droom van een wereldwijde bibliotheek met het recht van auteurs om inkomen te ontlenen aan hun werk. De bibliotheek van gedigitaliseerde werken zal nu commercieel worden geëxploiteerd. Het werk wordt digitaal verspreid in de vorm van gebruiksvergunningen voor de consument en er worden advertenties bij geplaatst. Van de opbrengst gaat maar liefst 63 procent naar de rechthebbende. In de regel gaat het om boeken die door de uitgevers niet langer in druk worden gehouden en waarvan de rechten zijn teruggevallen aan de makers.
De Amerikaanse Author’s Guild exploiteert al zelf voor aangesloten leden een uitgeverij van boeken die niet langer in druk zijn en kon daardoor goed partij bieden. Daarom ook heeft Google er zo’n vaart achter gezet. Als de auteurs hun uitverkochte boeken zelf gaan exploiteren, komt Google er niet meer aan te pas. Strategisch is het wel knap. De verwerpelijke opt-out waarbij beschermd werk wordt verspreid tenzij de rechthebbende daar actief bezwaar tegen maakt, is op 8 september deels gewijzigd in een opt-in. Dat wil zeggen dat Google in bepaalde gevallen expliciet toestemming moet hebben voor het exploiteren van werk.
Het door de Author’s Guild afgedwongen aandeel van 63 procent van de opbrengst voor de auteurs staat in scherp contrast met de schamele 10 procent die de meeste Nederlandse auteurs ontvangen. Het contrasteert ook met de ultrakorte winkelduur van het Nederlandse boek (gemiddeld nog 3 maanden) en met het verschijnsel dat oudere titels worden verwaarloosd. Aan uitverkochte werken verdient de gemiddelde auteur 0 procent.
De Amerikaanse schikking is dus het resultaat van sterke belangenbehartiging door Amerikaanse auteurs. Nederlandse auteurs krijgen dit zomaar in de schoot geworpen. In Nederland hebben de inkoopketens van boeken, zoals Selexyz, Libris en Bruna, door langdurige overproductie en zwakke belangenbehartiging een grote marktmacht. Geen enkele uitgever kan dus een percentage van 63 procent bieden, ook mijn uitgeverij Auteursdomein niet. Bovendien liggen oudere titels meestal stil. Google biedt voor het eerst een mogelijkheid om boeken die niet meer in de handel zijn commercieel te exploiteren, en dat is een doorbraak.
Verwacht wordt dat de exploitatie van al die digitale boeken voor een belangrijk deel via bibliotheken zal lopen. Hier ontstaat een vreemde situatie. Op 4 december 2007 heeft het Nederlands Uitgevers Verbond de Vereniging van Openbare Bibliotheken zomaar toestemming gegeven om voortaan alle nieuwe titels zelfstandig ‘om te werken’ tot digitale exploitaties, dat wil zeggen luisterboeken en e-boeken. Dit gebeurt ten behoeve van blinden, maar sinds de voormalige blindenbibliotheken gedwongen zijn gefuseerd met de openbare bibliotheken, heeft een breed publiek toegang tot het onbeveiligde materiaal dat dus vrijelijk kan worden gekopieerd. De rechten berusten voor het overgrote deel bij de auteurs, maar die ontvangen zelfs geen leenrecht. Dat is een overtreding van de Auteurswet. De auteurs moeten zich daar zomaar in schikken. Ze kunnen geen toestemming geven of weigeren. De overeenkomst is buiten auteurs om gesloten en mede ondertekend door minister Van der Hoeven (Economische Zaken, CDA). Hoe dat straks moet worden gerijmd met de afspraken die Google namens auteurs met bibliotheken wil maken, is niet duidelijk.
Ik deel dus niet de vrees dat Google een machtige partij zal worden die ons, auteurs, buitenspel gaat zetten. De Nederlandse overheid behandelt ons veel slechter. Wij stáán al buitenspel en hebben alleen maar baat bij nieuwe partijen die sterk genoeg zijn om in de Nederlandse closed shop de ramen open te zetten.
Er zijn natuurlijk risico’s. Wat als zich nieuwe exploitatiemogelijkheden aandienen die een betere opbrengst bieden, en iedereen zit vast aan Google? Het langverwachte bookmatching (een veredeling van ‘wie dit boek kocht, kocht ook...’) belooft veel oude titels weer economische waarde te geven. Wat als Google dat laat liggen? Toch, als de schikking iets heeft laten zien dan is het dat zelfs Google niet kan doen wat het wil. Als er veel auteurs bij Google zitten, dan is Google ook van hen afhankelijk, en dan kunnen nieuwe exploitanten op hun beurt moeilijk om Google heen.
Ik zie twee nadelen. Het eerste is dat de titels niet worden beveiligd tegen kopiëren. De lezer mag de bestanden opslaan en er naar hartelust in knippen en plakken. Goede beveiliging is echter onmisbaar voor het behoud van de economische waarde voor de auteur. Er zijn verzachtende omstandigheden: je mag verwachten dat Google zijn inkomsten zal verdedigen tegen piraterij. Het heeft daar ook betere mogelijkheden voor dan anderen. En een aandeel van 63 procent in een gewilde, gemakkelijk te bereiken exploitatie kan misschien ook wel een stootje hebben. Bovendien gaat het om oudere titels die minder druk van illegaal kopiëren zullen ondervinden dan boeken die nog in de winkel liggen.
Het tweede nadeel is dat Europese computergebruikers vooralsnog geen toegang hebben tot de bibliotheek. Voor een vergelijkbaar programma in Europa is nieuwe wetgeving nodig.
De beste koers zou zijn dat auteurs onderscheid gaan maken tussen boeken die wel of niet in de handel zijn, de frontlist en de backlist. De titels die nog in de winkel liggen kunnen ze (laten) distribueren door het Centraal Boekhuis met het hoogste niveau van beveiliging. De exploitatie van nieuwe titels blijft daardoor vooralsnog beheerst door de marktmacht van de grote ketens. Alleen de techniek kan hier redding brengen. Voor de oudere titels, waar uitgevers de stekker uit hebben getrokken en die nu stil liggen, kunnen auteurs kiezen om ze door Google te laten exploiteren. De toekomstige exploitatie door Google is niet exclusief. Het zelf maken en tegen illegaal gebruik beveiligen van e-boeken is niet moeilijk. Niets staat auteurs die het risico van illegale kopieën aandurven, in de weg om oudere titels rechtstreeks aan te bieden aan de consument tegen een opbrengst van 90 of 100 procent.
Pauline van de Ven is voorzitter van de Stichting Auteursdomein.