Alles mag, als het maar kijkcijfers scoort
Na de publieke omroep zijn nu ook de commerciëlen begonnen met paranormale programma’s. Vermaak dat echter wel kwaad kan.
Zijn zendgemachtigden ter verantwoording te roepen als ze waandenkbeelden onder de kijkers in stand houden? Ja, in het bijzonder wanneer het opgroeiende kinderen betreft.
In KRO-programma’s als ‘Wonderen bestaan’, ‘Wie was ik?’ en ‘Het Zesde Zintuig’ verzaakte deze omroep te zeggen dat de besproken ervaringen natuurlijk niet naar een paranormale wereld van bedoelde toevalligheden, eerder geleefde levens of communicerende doden verwijzen. De omroep reageerde met „Ach, het is slechts vermaak”, maar vergat dat het karakter van deze programma’s een bevestigende impact heeft op de van nature al aanwezige nonsensopvattingen van menige jeugdige kijker. Men deed bewust de werkelijkheid geweld aan, met alle risico’s van dien: kinderen die opgroeien met rare ideeën, doen later soms nare dingen.
De commerciële omroepen speelden snel in op deze hoge kijkcijfers scorende programma’s: ‘Het Zesde Zintuig – Plaats Delict’, shows van mediums Char Margolis en Derek Ogilvie, een aantal seizoenen ‘De Nieuwe Uri Geller’ – het maakt dat de jonge kijker moeilijk het paranormale op tv kan ontlopen en zorgt ervoor dat er een gewenning optreedt van het idee dat het „paranormale er is”.
Inmiddels weten we dat deze quatsch bevestigt wat veel kinderen en volwassenen al aan onzin geloven. Zo men denkt, zo men handelt. Onzinnige opvattingen uiten zich soms in onzinnige acties. En daar ligt een risico.
Binnenkort wordt door SBS 6 een volgende grens overschreden. De omroep heeft aangekondigd in het najaar te starten met een programma (naam nog onbekend) over ‘paranormale kinderen’. SBS 6-presentator Liesbeth van Dijk, finalist uit de eerste Zesde Zintuig-reeks, zegt op paranormaal.blog.nl gemotiveerd te zijn omdat ze „heel graag met de zuiverheid van kinderen [werkt]: geen trucjes, geen hot en cold reading, maar oprechte paranormaliteit”.
Kinderen die spreken met doden of geesten en stralenkransen zien, kun je op twee manieren opvangen. Je kunt ze vertellen dat ze paranormaal begaafd en anders dan andere kinderen zijn, maar dat er gelukkig lotgenoten zijn die kunnen voorkomen dat ze wegkwijnen in eenzaamheid of frustraties. SBS 6 wil op die manier „te hulp schieten”.
Je kunt zulke kinderen echter beter helpen door hun inzicht te geven in wat er werkelijk aan de hand is en ze voorbereiden op een toekomst waarin ze snappen hoe complex hun brein wel niet is en waarom ze die aparte ervaringen hebben. Een oprechte poging om het kind te helpen maakt gebruik van onze beste kennis.
Er is namelijk nog een reden om niet aan de haal te gaan met ‘paranormale kinderen’. Hen bevestigen in hun ‘paranormaliteit’ kan een goede diagnose van hun geestelijke gezondheid ondermijnen.
Inmiddels is er veel bekend over wat men ‘magisch denken’ noemt: alle kinderen maken een fase door waarin ze geloven in magie – en ook volwassenen denken nog vaak in magische termen. Het niet willen accepteren van toevalligheden als toevalligheden zoals in de rechtszaak van Lucia de Berk, is een dramatisch voorbeeld hiervan. Volwassenen willen liever niet de trui dragen van een aidspatiënt (beroemd onderzoek van Paul Rozin, Universiteit van Pennsylvania), donorhartpatiënten hebben vaak het gevoel dat met het vreemde hart de persoonskenmerken van de donor zijn meegekomen en bijna iedereen gelooft dat men ‘het lot niet moet tarten’ (even afkloppen).
Veel is ook bekend over hoe extreem geloof in magie gemakkelijk gepaard kan gaan met dwangneurosen, hallucinaties en met persoonlijkheidsstoornissen als schizofrenie. Eugene Subbotsky (Lancaster University) stelt het risico hiervan in The Psychologist (2004) vast: religieus fanatisme, etnische conflicten en terrorisme zijn uitwassen die goed gedijen in een sfeer van ‘magical thinking’.
Kinderen met een extreem geloof in magie dienen juist geholpen te worden, in plaats van gesterkt in hun waan. Het is kwalijk dat SBS 6 over de rug van zulke kinderen kijkcijfers wil scoren en dat het meewerkt aan het in stand houden van een magische geestelijke toestand bij ‘paranormale kinderen’, een toestand die hun later lelijk kan opbreken. Daarom vragen wij SBS 6 af te zien van het programma en deze ‘paranormale kinderen’ met rust te laten.
Herman de Regt en Hans Dooremalen zijn als filosoof en werkzaam aan respectievelijk de Universiteit van Tilburg en van Amsterdam. Zij zijn de auteurs van Wat een Onzin! Wetenschap en het Paranormale.
SBS 6 begint in het najaar met een programma over paranormale kinderen. Liesbeth van Dijk, finalist uit de eerste reeks van het programma Het Zesde Zintuig, begeleidt de kinderen en hun ouders bij het omgaan met hun veronderstelde gave. De opnamen voor het programma zijn momenteel in volle gang.
Kinderen hebben vaker paranormale ervaringen dan volwassenen, zegt SBS 6 in een persverklaring. Het is voor hen lastig om deze ervaringen „een plek te geven”, stelt de omroep. Het programma speelt in op deze „hulpvraag”.
Een woordvoerder van SBS 6 begrijpt dat het onderwerp gevoelig ligt, maar benadrukt dat de omroep zijn best doet „een integer programma” te maken.
Het programma werd vorig jaar april aangekondigd. De reden van de lange aanlooptijd is dat er een „zeer uitgebreide screening” aan de opnames vooraf is gegaan, aldus de woordvoerder van SBS 6.