Herenakkoord voor de Eurozone is failliet
Na maanden dralen heeft Europa eindelijk de koe bij de horens gevat, en gaat de crisis te lijf. De crisis heeft genadeloos de zwakte blootgelegd van een gezamenlijke munt zonder politieke unie en onderlinge afstemming van het economisch beleid. De wereld kan geen vertrouwen hebben in een munt waarvoor niemand verantwoordelijk is.
Het is dan ook te betreuren dat de Europese Commissie het voorstel voor het doorlichten van de nationale begrotingen weer heeft ingetrokken onder druk van de Lidstaten. Het doorrekenen van de cijfers als onderdeel van de jaarlijkse nationale begrotingscyclus is juist een uitstekende eerste stap naar het verstevigen van toezicht. Het huidige systeem van een "Herenakkoord met non-interventie principe" tussen de Lidstaten is uitgewerkt. Het is diep teleurstellend dat de Lidstaten blijven vasthouden aan een failliet systeem van slagers die het eigen vlees keuren.
Al even merkwaardig is het pleidooi van o.a. VVD en CDA voor een nieuw, onafhankelijk Europees orgaan, dat de handhaving van het Stabiliteitspact (SGP) op zich moet nemen. Het is overbodig omdat zo’n orgaan reeds bestaat: de Europese Commissie. Wat ontbreekt is niet een onafhankelijk orgaan, maar de politieke wil om het Stabiliteitspact strikt te handhaven.
Strenger toezicht op de nationale begrotingen is noodzakelijk. De Europese Commissie moet al bij het opstellen van de begroting bekijken of de begrotingsplannen ambitieus genoeg zijn, of de voorgestelde bezuinigingen haalbaar zijn, of de cijfers die worden aangeleverd wel echt kloppen en of wordt uitgegaan van realistische groeiverwachtingen.
Ook moeten landen ingrijpende hervormingen doorvoeren om op langere termijn gezonde overheidsfinanciën te realiseren, mede met het oog op de vergrijzing. De economische crisis en de sterk gestegen begrotingtekorten en overheidschuld maken deze opgave extra groot. Hervormingen van de verzorgingsstaat en forse verhoging van de pensioenleeftijd (zoals de EU en het IMF nu afdwingen in Griekenland) moeten een veel belangrijker onderdeel van het Stabiliteitspact worden.
Ingrijpende structurele hervormingen kunnen niet langer op de lange baan worden geschoven. De sterk verslechterde concurrentiepositie van Zuid-Europese landen kan niet meer worden opgekrikt met devaluaties van de nationale munt. Landen moeten inzetten op verbetering van de arbeidsproductiviteit en een passende loonontwikkeling, om zo de tekorten op de handelsbalans terug te dringen. De Europese Commissie moet als onderdeel van het Stabiliteitspact monitoren dat dit gebeurt.
Het vernieuwde Stabiliteitspact moet ook zeker stellen dat landen economisch goede tijden veel beter benutten om hun begroting gezond te maken. Repareer het dak als de zon schijnt. Het SGP heeft als doel dat landen minimaal begrotingsevenwicht bereiken. Helaas is hier weinig van terecht gekomen. Het oorspronkelijke doel moet nieuw leven worden ingeblazen. Zeker nu de kosten van de vergrijzing snel op ons afkomen en de overheidschuld als gevolg van de crisis sterk is gestegen. Landen moeten zorgen dat hun begroting echt houdbaar wordt.
Tot slot moeten worden gekeken of landen die hun tekort toch niet in de hand houden, strenger kunnen worden aangepakt. Financiële markten zullen deze rol de komende jaren naar verwachting sterker spelen dan in de eerste jaren van de euro. Dat is ook goed, want het is heel logisch dat zij een hogere rente verlangen op leningen van Portugal dan van Nederland. Het is dus van groot belang dat bij het voorkomen van overmatige speculatie het kind niet met het badwater wordt weggespoeld. Een hogere rente is namelijk een wenselijke prikkel voor landen om hun begroting op orde te brengen.
Als ondanks alle preventieve maatregelen landen hun begrotingstekort toch uit de hand laten lopen, moeten sancties worden opgelegd. Sancties zijn nu al mogelijk, maar omdat lidstaten nu moeten stemmen over het toepassen van deze sancties op zichzelf, komt er niks van terecht. Sancties moeten voortaan worden opgelegd door de Europese Commissie. In een uiterst geval moet een land onder curatele komen, zoals nu de facto met Griekenland gebeurt: we kunnen niet toestaan dat een land door slecht beleid de rest van het eurogebied meesleurt naar de afgrond. Daarom moet er ook een einde komen aan de Europese ‘politeness conspiracy’ van Lidstaten onder elkaar.
Kortom: met meer Europa, meer euro!
Sophie in ’t Veld is fractieleider van D66 in het Europees Parlement. Steven van Weyenberg is kandidaat Kamerlid voor D66.