Jo Rowling (foto AP)

J.K. Rowling: oogst van magere jaren

Drie weken lang maakte J.K. Rowling bebrilde jongetjes in de Verenigde Staten gelukkig. Tijdens haar recente tournee daar verscheen af en toe zo'n jongetje aan haar tafel. Rowling keek hem peinzend aan en zei dan op verbaasde toon: ,,Jij lijkt heel erg op Harry Potter''.

Judith Eiselin

Met haar lange lichtrode haar en haar groene ogen ziet Joanne Kathleen Rowling eruit alsof ze elk moment zelf op een bezemsteel het raam uit kan vliegen. De vierendertigjarige schrijfster woont in Edinburgh. Ze is geboren in Bristol en groeide op in Chepstow. Haar moeder was half Schots, half Frans, haar vader Engels. Hij kwam uit een arbeidersgezin en werkte als manager bij Rolls-Royce. Rowling heeft een zus, Di. Op haar zesde schreef ze haar eerste verhaaltje, over een konijn dat Konijn heette.

In 1990, tijdens een vertraagde treinreis, zag Rowling Harry ineens voor zich en wist: dit is een tovenaar. Rowling werkte na haar studies Frans en Klassieke Talen aan de Universiteit van Exeter als lerares en bij Amnesty International. In het geheim schreef ze, romans voor volwassenen die onvoltooid zijn gebleven.

Op de komst van Harry Potter na was 1990 voor Joanne Rowling een rampjaar. Ze werd ontslagen en bestolen. Haar moeder stierf aan multiple sclerose. Rowling nam de wijk naar Portugal waar ze Engels gaf. Ze trouwde er een journalist, van wie ze een dochter kreeg, Jessica. Het was geen goed huwelijk. Vijf maanden oud was Jessica toen Rowling met haar naar Schotland verhuisde.

Op dat moment gistte de wereld van Harry Potter al vijf jaar in haar hoofd. Ze had stapels aantekeningen gemaakt. De namen van de vier afdelingen van Zweinstein staan genoteerd op een kotszakje uit het vliegtuig. Rowling verzon namen voor alle internationale Zwerkbalteams. En voor hun spelers.

Rowling belandde in de bijstand. Ze ontvluchtte haar onverwarmde flat en liep door de stad tot haar baby sliep. Dan dook ze een café in om te schrijven. Inmiddels staat Rowling bekend als de bijstandsmoeder who hit the jackpot. Het stoort haar dat de pers zoveel belangstelling heeft voor haar `magere jaren'. Wereldwijd zijn van de boeken nu 27,5 miljoen exemplaren verkocht. Productiemaatschappij Warner Bros. betaalde meer dan een miljoen dollar voor de rechten op de verfilming van deel 1; Steven Spielberg tekende voor de regie. De boeken, vertaald in dertig talen, wonnen overal prijzen.

Natuurlijk zijn er onder de vele lezers Dreuzels die niet bekoord raken door alle verzinsels rond Harry Potter. Een Griffel, de bekendste Nederlandse kinderboekenprijs, heeft Harry nog niet gewonnen. Ex-juryvoorzitter Herman Kakebeeke kan zich de hype rond de boeken nauwelijks indenken: ,,Er staat mij teveel poespas in die boeken.'' In Amerika menen groepen fundamentalistische christenen dat Potter de belangstelling onder kinderen aanwakkert voor het occulte.

Joanne Rowling is door haar moeder opgevoed met een grote liefde voor literatuur. Het verdriet om haar dood weerklinkt in `Harry Potter en de Steen der Wijzen', waarin Harry op de spiegel van Neregeb stuit. Die spiegel toont iedereen die erin kijkt zijn liefste wens (lees Neregeb andersom). Ron, Harry's beste vriend, ziet zichzelf als aanvoerder van de leerlingen. Schoolhoofd Perkamentus ziet zichzelf met een paar wollen sokken in de hand, want die krijgt hij nooit met kerst. Maar Harry, de wees, ziet zichzelf omringd door zijn familie. Zijn moeder lacht en wuift naar hem. Pas bij herlezing ontdekte Rowling hoezeer ze in deze passage haar eigen verlangen had verwerkt.

Rowling`s favoriete auteurs zijn Jane Austen en Roddy Doyle. Rowling leest verder graag sprookjes. De beste auteur voor kinderen vindt ze Edith Nesbit. Zelf koos Rowling er niet bewust voor om voor kinderen te schrijven. Ze schrijft op wat ze zelf leuk en spannend vindt. Volgens haar verklaart dat de populariteit van haar boeken onder volwassenen. Rowling dweept niet met de jeugd. Zelf ervoer ze het als een bevrijding op te groeien, zei ze meermalen in interviews. Kinderen zijn volgens haar omringd door `metaforische monsters': de druk van hun ouders en leraren om zich te conformeren, en de druk van leeftijdsgenoten die weer andere eisen stellen. Van figuren als Peter Pan, voor altijd jong, gruwt Rowling.

Hermelien, Harry's beste vriendin, is een karikatuur van Rowling zelf. Haar onzekerheid over haar alledaagsheid uit Hermelien door keihard te studeren. Rowling, die een gewone staatsschool bezocht, las net als Hermelien voor aanvang van het schooljaar vast alle boeken. Op haar zestiende ontdekte ze make up, ,,een bevrijding''. Op de lagere school zat ze in de klas met een jongetje dat Potter heette, van wie ze alleen de naam gebruikte. Ron is gebaseerd op haar eigen beste vriend.

Penguin, Harper Collins en Orion wezen het eerste Potterboek af, Bloomsbury zag er wel wat in. Het gelukkigste moment van haar leven, zegt Rowling, op de geboorte van haar dochter na. Rowling is inmiddels de op drie na bestbetaalde Britse auteur. Nu is ze alleen nog bang dat haar dochter Jessica, als ze over een paar jaar oud genoeg is om Harry Potter te lezen, er niets aan zal vinden.