I Inleiding: Minder partij, meer maatschappij 3

II Analyse: Hoe spreken we de kiezer (weer) aan? 5

III Doelstellingen partijvernieuwing 10

IV Voorstellen voor de Buitengewone Algemene Vergadering 11

V Niet overgenomen voorstellen 28

VI Tot slot 29

Bijlagen 30

De bundel ‘Minder partij, meer maatschappij’ werd opgesteld door het hoofdbestuur. De tekst en de voorstellen zijn gebaseerd op de uitkomsten van de vernieuwingsdiscussie die van juni - september 2002 werd gevoerd in de werkgroep Partijvernieuwing en die met de leden van de VVD werd gevoerd tijdens de Ideeëndag op 21 september 2002.

Er is in de laatste decennia veel veranderd. We leven tegenwoordig in een maatschappij vol mondige burgers, die zich bovendien bij veel zaken de vraag stellen ‘what’s in it for me?’. Daarnaast is het medialandschap totaal veranderd, er is sprake van een mediademocratie. Hoe moet een politieke partij met dit soort zaken omgaan?

Reeds in het Jaarplan 2000 - "Open Vensters" getiteld - is door het hoofdbestuur een aanzet gegeven voor vernieuwing van de partij. Begin 2001 is vervolgens een groot marktonderzoek gehouden naar de profilering en herkenning van de VVD. Er werden antwoorden gezocht op de vraag hoe de VVD goed kan functioneren als een eigentijdse partij, klaar voor de 21^e eeuw. Op basis van de onderzoeksresultaten werd een aantal acties ondernomen. Enerzijds met betrekking tot zaken die het hoofdbestuur en/of de politieke lijn betreffen (opgenomen in het Jaarplan 2002), anderzijds met betrekking tot zaken die de visie op de toekomst van de partij betreffen. Voor de uitwerking van de toekomstvisie is in februari 2002 de Commissie Toekomstvisie ingesteld.

De teleurstellende verkiezingsuitslag op 15 mei 2002 gaf een extra impuls om het vernieuwingsproces te versnellen. Meteen na de verkiezingen heeft het hoofdbestuur daarom het initiatief genomen voor een zeer uitgebreide discussie over partijvernieuwing. Daartoe is een ambitieus tijdpad opgesteld. Om te beginnen is in juni en juli een viertal regionale discussiebijeenkomsten georganiseerd en in juli een extra vergadering van de Partijraad. Voorts is gediscussieerd in diverse partijgremia, waaronder bijvoorbeeld het POK, maar ook binnen vele afdelingen is uitvoerig van gedachten gewisseld over de vernieuwingsproblematiek. Daarnaast hebben vele leden hun gedachten op papier gezet en bij het hoofdbestuur onder de aandacht gebracht. Deze notities zijn allemaal op de website van de VVD gepubliceerd. Verder heeft het hoofdbestuur een 50-koppige Werkgroep Partijvernieuwing ingesteld, die alle ideeën heeft gebundeld in de notitie "Goed, Beter, Best". Deze gold als uitgangspunt voor de Ideeëndag die op zaterdag 21 september werd gehouden.

Kortom: er kan met recht worden gesteld dat de afgelopen maanden een levendig intern debat is gevoerd om de noodzakelijke verandering en vernieuwing door te voeren. Om met elkaar inzichtelijk te krijgen wat er moet veranderen,om beter in contact te treden met leden en kiezer, om onze boodschap op een duidelijke en heldere wijze over te brengen.

Belangrijk uitgangspunt van het vernieuwingstraject is telkens geweest dat iedereen aan deze discussie kan meedoen. Het hoofdbestuur hecht eraan om goed te luisteren naar alle ideeën en wensen van leden. Van alle opmerkingen die zijn gemaakt tijdens discussiebijeenkomsten, die zijn gepubliceerd in diverse vernieuwingsnotities, die zijn geopperd door de werkgroep partijvernieuwing of zijn geuit tijdens de Ideeëndag is met zeer veel interesse kennis genomen. Op basis van al deze kennis en met als belangrijke input het 15-puntenplan dat tijdens de Ideeëndag is geformuleerd, heeft het hoofdbestuur concrete vernieuwingsvoorstellen ten behoeve van de Algemene Vergadering opgesteld. Deze treft u in de voorliggende notitie aan.

Het woord is nu wederom aan de leden. Nadat binnen afdelingen en centrales over deze voorstellen is gesproken, beslist op 23 november de Algemene Vergadering wat er gaat veranderen. Kiezen we met elkaar inderdaad voor een ‘one man, one vote-systeem’? Moeten leden de lijsttrekker direct verkiezen? Is het noodzakelijk de rol van het POK en de Partijraad te herzien en zo ja, op welke wijze? Het woord is aan u. U kunt als lid uw stem laten horen en meepraten over de toekomst van onze partij.

Het is tot slot goed om nogmaals te benadrukken dat partijvernieuwing niet stopt na de Algemene Vergadering. Dan begint het veranderingsproces eigenlijk pas echt. Dan moeten alle voorstellen die door de Algemene Vergadering worden aangenomen immers in de praktijk worden toegepast. Dan moeten al die ideeën worden gerealiseerd en moeten in de structuur en de cultuur van de partij daadwerkelijk dingen gaan veranderen. Dit vraagt erom dat alle betrokken VVD-ers elkaar de komende jaren scherp houden. Bovendien zet de reeds in februari 2002 ingestelde Commissie Toekomstvisie haar missie dan voort en ook het hoofdbestuur blijft zich bezighouden met het verbeteren van belangrijke taakopdrachten als het selecteren van goede volksvertegenwoordigers en het organiseren van debat over interessante, aansprekende onderwerpen.

Eén ding is inmiddels al wel duidelijk geworden: de focus zal veel meer bij de leden en de kiezer komen te liggen. Politici, bestuurders en leden van onze partij moeten veel dichter bij de kiezer staan. Zij houden zich bezig met die zaken die iedereen, de hele maatschappij, bezighouden. Minder partij, meer maatschappij!

Deze notitie + bijlagen dient als achtergrond materiaal voor de voorstellen die worden voorgelegd aan de Buitengewone Algemene Vergadering op 23 november 2002. Deze 18 voorstellen zijn opgenomen in hoofdstuk IV. Alleen deze voorstellen in dit hoofdstuk IV zijn amendeerbaar voor de Algemene Vergadering.

In de laatste decennia is veel veranderd, zo werd in hoofdstuk I al aangegeven. Ter illustratie noemen wij u enkele trends in de samenleving:

• de wereld is complexer geworden, maar is tegelijkertijd veel dichterbij;
• de rol van de media is veel groter geworden;
• we leven in het digitale informatietijdperk;
• beeld en emotie worden steeds belangrijker.

Dit heeft gevolgen voor de manier waarop politiek wordt bedreven én – mede vanwege het feit dat elke kiezer vele keuzemogelijkheden heeft om naar de politiek te kijken en te luisteren - de manier waarop dit door de kiezer wordt ervaren. Waar de de VVD in 1980 nog als duidelijk, onafhankelijk (in positieve zin), kritisch en vertegenwoordigend werd ervaren, bestempelde de kiezer de VVD in 2000 als vaag, compromis gericht, volgend en onafhankelijk (in negatieve zin).

De maatschappij is veranderd. Het beeld van de VVD is veranderd. Het is dus een logisch gevolg, dat binnen de VVD het besef groeide dat er iets moest veranderen. In het voorjaar van 2001 is een groot marktonderzoek uitgevoerd om erachter te komen wat de motivaties of barrières zijn van leden en kiezers om op de VVD te stemmen en/of om lid te worden of te blijven. De uitkomsten dienden als eerste stap naar het vernieuwen van de partij. Door de VVD werd de huidige en de gewenste kernwaarde geformuleerd. Hoe worden we nu ervaren door de kiezer en – veel belangrijker - hoe willen we over 5 jaar worden ervaren ?

In één woord samengevat staat de VVD voor vooruitgangsoptimisten. Als liberale partij weerspiegelt de VVD de gedrevenheid van individuen om vooruit te komen. Persoonlijke groei, individuele keuzevrijheid, het realiseren van ambities. Vooruitgangsoptimisten maakt de VVD uniek en heeft een belofte in zich: stimuleren en kansen zien. Het is inspirerend, vriendelijk, sympathiek, menselijk. Vooruitgangsoptimisten bouwen voort op VVD-kernwaarden en geven een nieuw elan aan de bindende kracht van de VVD.

Onderscheidende elementen van de VVD ten opzichte van andere partijen zijn: oprecht liberaal, gedreven door vooruitgang, financiële degelijkheid, interne stabiliteit, zeggen wat je vindt en een positieve insteek. Het karakter van de VVD laat zich vatten in de woorden betrokken, durf, ondernemend, gedreven, inspirerend, sprankelend en betrouwbaar.

Op basis hiervan formuleerde het hoofdbestuur in het Jaarplan van 2002 de volgende missie: "De Volkspartij voor Vrijheid en Democratie wil de meest invloedrijke politieke organisatie worden, mede door een groeiend aantal aanhangers. Een partij, die op inspirerende wijze vormgeeft aan een liberale maatschappij en aan een kansrijke toekomst. Maar ook een partij waar inhoud en professionaliteit belangrijk zijn. De VVD toont optimisme en vertrouwen in de kracht van het individu en de vooruitgang. Een partij die door haar leden, kiezers en belangstellenden wordt ervaren zoals zij is: open, eerlijke, betrokken en betrouwbare partij."

Het doel van iedere partij, ook de VVD, is het verwezenlijken van ideeën. Het gaat om het vertolken van de gevoelens van de bevolking en het kanaliseren van die gevoelens in een programma wat aanspreekt bij de bevolking.

Dat doel heeft voor de VVD een abstract aspect, namelijk het liberalisme, en een concreet aspect, namelijk het oplossen van problemen. Die oplossingen voor problemen zijn dan te onderscheiden in haalbare en onhaalbare oplossingen. Een kernprobleem anno 2002 van de VVD is dat de oplossingen onvoldoende herkenbaar voortvloeien uit de liberale ideologie.

De politiek moet dus staan voor het vermogen om problemen te voorzien van begrijpelijke oplossingen, voortvloeiend uit een ideologische overtuiging. De lijsttrekker die vervolgens dat programma uitdraagt, is degene die met zijn charisma de belangrijkste overtuiging overbrengt op de kiezer. Kortom, programmatisch en charismatisch leiderschap zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Helaas is de VVD er tot nog toe onvoldoende in geslaagd om deze missie te verwezenlijken en om ideeën op heldere, duidelijke wijze aan de kiezer over te brengen. Anno 2002 wordt de VVD als volgt ervaren:

• De partij is een regentenpartij en niet een partij die de belangen van de kiezer behartigt.

• De herkenbaarheid laat te wensen over.
• De VVD is de eigen zogenaamde A-merken kwijtgeraakt aan andere partijen.
• De ‘mediageniekheid’ laat te wensen over. Wij zeggen wel dat we weten dat we in het mediatijdperk zijn beland, maar we handelen er niet naar.
• De resultaten laten te wensen over. De VVD is meegegaan in de sociaal-democratische trend om de kiezer gouden bergen te beloven. De VVD moet open en eerlijk zijn over wat er volgens haar van de overheid te verwachten is en haalbaar is. Anders ontstaat er een achterban die onder illusies leeft en dat leidt onherroepelijk tot onvrede.
• Een partij die wil dat de kiezers naar hen luisteren, in plaats van dat zij naar de kiezers luistert.

De betrokkenheid van het grootste gedeelte van de achterban (zowel leden als niet-leden), zo blijkt uit het bovenstaande, is waarschijnlijk niet erg groot. De partij is gesloten en heeft (te) weinig personen waarin de kiezer zich herkent. De VVD, en andere politieke partijen, staan tegenwoordig ver van de samenleving af. ‘In Den Haag weten ze niet wat er speelt’ is een veelgehoorde klacht, de partij komt in de media niet duidelijk over. Het verhaal is goed, maar wordt te vaak abstract gebracht waardoor ‘de gewone man’ het niet begrijpt. De communicatie tussen samenleving en partij laat te wensen over.

Het verloop van de verkiezingen, de aanloop daar naartoe en de verkiezingscampagnes waren dus geen aanleiding tot de vernieuwingsdiscussie, maar gaven een extra impuls om het vernieuwingsproces te versnellen. Er is een aantal lessen te trekken uit deze campagnetijd en de voorbereidingen hierop.

• De verkiezingen van 15 mei waren positief vanuit een democratisch oogpunt: ‘politiek’ leefde in de samenleving, dat uitte zich in een hogere opkomst dan in 1998.
• De VVD genereerde onvoldoende inhoudelijke aandacht in de media, laat staan dat de VVD leidend was op één of meerdere thema’s die de kiezers vooral bezighielden. Er was te weinig gerichtheid op wat daadwerkelijk in samenleving aan de hand was en er was teveel Haagse onderlinge gerichtheid. Een essentieel kenmerk uit de geformuleerde gewenste kernwaarde van de VVD, namelijk het vermogen om taboes te doorbreken, was niet meer zichtbaar in de campagne. Voor toekomstige politieke opstelling en campagnes geldt, dat de VVD zich tot het uiterste moet inspannen om de leiding te krijgen in de discussies, zeker op thema’s die passen bij het ‘merk’ VVD. Zo kan de VVD (weer) in het brandpunt van de media terugkeren. De wijze van vertolken moet met emotie en inspelend op het gevoel van de kiezers.
• De electorale strijd speelde zich primair in de media af tussen de lijsttrekkers. In de strijd tussen lijsttrekkers was vooral het imago als geloofwaardig lijsttrekker belangrijk, meer dan de discussie over programmapunten. De les voor de toekomst: een lijsttrekker moet om te winnen richting geven en het verschil maken op punten die mensen herkennen en raken. Een lijsttrekker moet een geloofwaardig antwoord hebben op incidenten, affaires en structurele problemen. Meer dan ooit tevoren speelt de discussie tussen lijsttrekkers zich af op TV en in interviews. Daarbij staat een weloverwogen keuze voorop: meedoen met spelletjesprogramma’s past staatsmannen of –vrouwen niet. Optredens in zalen voor eigen leden zijn onvermijdelijk, maar niet bepalend voor het winnen van verkiezingen.
• Beschikbare kennis binnen de VVD over de gewenste profilering, opstelling en campagnevoeren moet worden gebruikt in de campagne.
• De verkiezingen werden gekenmerkt door onvrede. De signalen drongen onvoldoende door tot de politieke leiding van de VVD, omdat de identificatie met het kabinet groot was en het dualisme op de achtergrond was geraakt. De les hieruit is voortdurend de thema’s die bij de achterban spelen te blijven benoemen, in een dualistische verhouding met het kabinet.
• De regie op de campagne moet worden verbeterd waar het gaat om de uit te zenden boodschap (‘wie brengt welke boodschap, wat, waar, door wie, hoe’) en voorbereiding daarvan. Een partij als de VVD kan zich met de weinige beschikbare middelen en mankracht niet permitteren iets aan het toeval over te laten. Boodschappen moeten kort zijn. Het gaat om het wat, het waarom kan in de erop volgende discussie worden uitgewerkt. Zo’n discussie voorkomt dat een zaal een applausmachine wordt.
• Met name tijdens campagnes verdient ook een betere werkrelatie tussen het Algemeen Secretariaat en de vrijwilligers in het land, die het uitvoerende werk doen, de aandacht. Vanuit het Algemeen Secretariaat moeten meer uitvoerende verantwoordelijkheden worden overgelaten aan de vrijwilligersorganisatie.

• Het huidige kiesstelsel legt het politieke mandaat bij de fractie en lijsttrekker. Die laatste wordt, met de andere kandidaten, gekozen in een intern proces waar het VVD-lid of de kiezer weinig betrokkenheid bij heeft. Om de directe relatie tussen de politicus en achterban te verstevigen moet de partijprocedure op de helling. De leden van de VVD moeten uiteindelijk het laatste woord hebben over de kandidaatstelling en kandidaat-keuze. De lijsttrekker is van de gehele partij en niet alleen van de fractie. Tweede-Kamerleden dienen ook een eigen profiel naar het electoraat te ontwikkelen en moeten zo weinig mogelijk in een afhankelijkheidsrelatie met de fractievoorzitter verkeren.
• De VVD moet ook nagaan of ze als partij en de wijze waarop ze georganiseerd is niet de relatie tussen haar en haar politici enerzijds en haar achterban en de burgers anderzijds blokkeert. De werking en organisatie van de partij moet tegen het licht worden gehouden. Het doel van partij en organisatie is om liberaal voelende en denkende mensen in het land een politiek platform te bieden met aantrekkingskracht. Dat platform is er om liberale belangen te dienen, problemen onder liberale woorden te brengen en te voorzien van liberale oplossingen. En dat niet alleen in verkiezingstijd, maar het hele jaar door.
• De VVD moet zoeken naar nieuwe vormen van vereniging. De moderne gehaaste mens wil geen partijtijger worden. Ze zijn bang in een vergaderende, bureaucratische mallemolen terecht te komen, maar willen mogelijk wel in een andere vorm dan het huidige lidmaatschap hun betrokkenheid tonen.

Om door de achterban herkend te worden, bij de achterban betrokkenheid op te bouwen en de kiezer dus (weer) aan te spreken, zijn diverse zaken van belang:

• (h)erkenning van maatschappelijke zaken
• personen waarmee je voor de dag kunt komen, die visie hebben en doen wat ze zeggen
• de favoriet, ondersteund door de media
• openheid
• eerlijkheid
• betrokkenheid
• betrouwbaarheid
• ‘zien, horen en voelen’; politici moeten zichtbaar zijn (het beeld is belangrijk) en de verschijning moet een bepaald (goed) gevoel oproepen
• de uitstraling van de partij

• In september 2002 zijn negentien nieuwe partijcommissies met meer dan 450 leden van start gegaan. De drempel voor toe- en uittreding is verlaagd, waardoor de partijcommissies groter en dynamischer worden. De partijcommissies functioneren nu als open netwerken. De partijcommissies adviseren de partij en de leden van de VVD in de Tweede Kamer, Eerste Kamer en Europees Parlement. Om de adviesfunctie aan de partij meer inhoud en zichtbaarheid te geven en een rol te spelen in het inhoudelijke debat, krijgt iedere partijcommissie bovendien een pagina op de VVD-site.
• De Tweede-Kamerfractie geeft de contacten met de leden en de kiezers in het land en kamercentrales opnieuw vorm, door het afleggen van werkbezoeken, tournees door het land en periodieke bezoeken aan ‘Den Haag’.
• De Algemene Vergadering van 23 november markeert het startpunt om voortaan twee keer per jaar, in voor- en najaar, de Algemene Vergadering bij elkaar te roepen.
• Er is een landelijke netwerk voor de inhoudelijke discussie gevormd. Hierin stemmen vertegenwoordigers van het hoofdbestuur, fracties, Teldersstichting, JOVD, Kamercentrales en Bestuurdersvereniging de activiteiten op het gebied van Inhoudelijke discussie af.
• De komende politieke avonden in het land zullen zich kenmerken door de intensieve discussie met de zaal, waarbij het publiek volop mee kan doen.
• De Haya van Somerenstichting heeft dit voorjaar haar toekomstvisie voor opleiding en training in de VVD opnieuw geformuleerd. Hierin staat als één van de prioriteiten: VVD-leden, die zich kandidaat stellen voor de gemeenteraad, Provinciale Staten, Eerste of Tweede Kamer of het Europees Parlement, dienen verplicht een opleidingstraject voor volksvertegenwoordigers te doorlopen.
• Er is een start gemaakt, door de instelling van een Stuurgroep Talentmanagement, met het opzetten van een beleid voor Talentmanagement (beter benutten van kennis, talent en ervaringen van leden).
• Na de Tweede Kamerverkiezingen is besloten dat bij toerbeurt leden van het hoofdbestuur en kamercentralevoorzitters aanwezig zijn bij fractievergaderingen van de Tweede-Kamerfractie. Tevens vindt er meer (strategisch) overleg plaats tussen leden van het hoofdbestuur, fractiebestuur, Eerste-Kamerfractie, Europese fractie en bewindslieden.
• In de commissie Toekomstvisie wordt gewerkt aan een nieuwe structuur van lidmaatschap en betrokkenheid bij de VVD. Het voorstel daarvoor is in 2003 gereed. Verderop in de concrete voorstellen wordt daar ook naar verwezen.

Tot slot van dit hoofdstuk een korte samenvatting van de belangrijkste issues in de vernieuwing van de VVD:

• Een betere inhoudelijke discussie in de VVD.
• Het vak van volksvertegenwoordiger zoveel inhoud geven dat het leidt tot de herkenbaarheid die de kiezer anno 2002 vraagt.
• Het beter op de rit krijgen van de interne organisatie van de VVD, om de rol als bindend platform tussen liberalen waar te kunnen maken.

De VVD kan de volgende verkiezingen (weer) winnen. Maar dan moet ze inhoudelijk bij haar kernwaarde blijven. Herkenbaar zijn als een duidelijke, taboedoorbrekende liberale VVD. Een VVD die aandacht trekt en het verschil maakt. Een VVD die vooral naar kiezers luistert en niet vanuit een Haagse reflex redeneert.

Met lijsttrekkers die charmant zijn, authentiek en geloofwaardig, mediageniek en voor inhoudelijk nieuws zorgen. Sterke persoonlijkheden die de emotie van de kiezers raken.

De VVD moet laten zien bezig te zijn met de maatschappij waarin we allemaal leven. Het motto voor de partijvernieuwing is dan ook:

De belangrijkste onderwerpen in de vernieuwing van de VVD zijn, zoals samengevat in het vorige hoofdstuk:

• Een betere inhoudelijke discussie in de VVD.
• Het vak van volksvertegenwoordiger zoveel inhoud geven dat het leidt tot de herkenbaarheid die de kiezer anno 2002 vraagt.
• Het beter op de rit krijgen van de interne organisatie van de VVD, om de rol als bindend platform tussen liberalen waar te kunnen maken.

Aan deze onderwerpen worden de volgende doelstellingen verbonden:

Voorstellen gericht op debat en optreden in de maatschappij, hebben tot doel om van de VVD (weer) de partij te maken die de politieke agenda bepaalt en het maatschappelijk debat meer naar zich toetrekt. De VVD discussieert voortdurend over het liberale gedachtegoed in de context van actuele ontwikkelingen en inhoudelijke thema’s. Dat moet ertoe leiden dat de VVD inhoudelijk goed, eensgezind, uitgedacht, onderscheidend en met goed beleid komt om het vertrouwen van de kiezer te herwinnen. De VVD voert dat debat publiekelijk en geeft daarmee blijk open te staan voor geluiden van buiten de partij.

Met voorstellen gericht op het debat en de wijze van kandidaatstelling wordt beoogd dat volksvertegenwoordigers agenda settend werken en de partij hen daartoe inspireert en aanmoedigt. Een vernieuwde wijze van kandidaatstelling heeft tot doel, dat zich meer aansprekende en betere volksvertegenwoordigers verkiesbaar stellen, die in staat zijn zelfstandig kiezers aan zich te binden en daarmee de VVD als geheel een verhoogde electorale aantrekkingskracht geven. Bovendien moeten de leden meer invloed krijgen op de kandidaatstelling en op de volgorde op de lijst, om zo de band tussen partijleden (kiezers) en gekozenen te verstevigen.

Met een verbetering van de mogelijkheden voor de leden wordt beoogd, dat er meerdere mogelijkheden zijn dan alleen het huidige lidmaatschap om de betrokkenheid met de VVD te tonen. Bovendien moet iedere vorm van lidmaatschap of betrokkenheid meerwaarde bieden voor de leden en voor de partij als geheel. Meer waarde voor mensen zit in invloed op het beleid en betrokkenheid bij discussies in de maatschappij.

Tijdens de Ideeëndag op 21 september zijn de ideeën besproken die in de bundel ‘Goed, beter, best’ van de Werkgroep Partijvernieuwing waren opgenomen. De discussies tijdens de dag leidden aan het eind tot het opstellen van een 15-punten "Hoe spreken we de kiezer (weer) aan". Dit 15-puntenplan is opgenomen in de bijlage.

Het 15-puntenplan, de ideeënbundel en uitkomsten van discussies in de werkgroep partijvernieuwing, zijn voor het hoofdbestuur aanleiding geweest (met inachtneming van de reeds in gang gezette acties) om concrete voorstellen voor de Algemene Vergadering te formuleren. Tenzij anders vermeld hebben de voorstellen in principe hun werking in alle lagen (afdelingen, centrales, landelijk) van de VVD.

Dat betreft de volgende 18 voorstellen; deze zijn amendeerbaar voor de Buitengewone Algemene Vergadering van 23 november 2002:

In het 15-puntenplan was als conclusie opgenomen: "Leden moeten directe invloed op de besluitvorming in alle lagen van de VVD krijgen. Dit betekent ook individueel stemrecht in de Algemene Vergadering."

In dit voorstel heeft het hoofdbestuur dit als volgt vertaald:

• In beginsel krijgt ieder lid een stem in de Algemene Vergadering. Dát wordt de basis voor de besluitvorming in de VVD. De naam van deze vergadering wordt daarmee Algemene Ledenvergadering.
• Daarnaast wordt de mogelijkheid geschapen om een Ledenraadpleging te houden. Dat betekent dat leden zich allemaal kunnen uitspreken over een bepaald voorstel. Dat zou bijvoorbeeld telefonisch en/of via internet kunnen.
• Zo’n ledenraadpleging kan worden georganiseerd op initiatief van het hoofdbestuur óf op initiatief van tenminste 10 afdelingen die tenminste 10% van het ledenaantal representeren.
• Voor die (zeldzame) gevallen dat er grote behoefte in de partij bestaat aan een correctie op de uitslag van een Ledenraadpleging heeft de Algemene Vergadering het laatste woord. Maar omdat het om een correctie gaat op wat de leden vinden, is daarvoor een relatief zware procedure benodigd. De uitslag van de ledenraadpleging kan immers niet zomaar terzijde worden geschoven. In zo’n geval kunnen het Hoofdbestuur of tenminste 10 afdelingen die tenminste 10% van het ledenaantal representeren, een wijzigingsvoorstel indienen voor de Algemene Ledenvergadering.
• Om aangenomen te worden wordt over zo’n wijzigingsvoorstel gestemd door afgevaardigden van de afdelingen (één stem per 50 leden, net als thans), die met een gekwalificeerde meerderheid van twee derde van de uitgebrachte stemmen voor het voorstel moeten zijn.
• Ook over de samenstelling van het verkiezingsprogramma wordt niet gestemd door ieder lid, maar door afgevaardigden van de afdelingen (één stem per 50 leden, net als thans). De reden hiervoor is, dat het anders voor belangengroeperingen erg makkelijk wordt gemaakt om massaal VVD-lid te worden en het verkiezingsprogramma naar de hand te zetten. Bovendien behoort het verkiezingsprogramma tot die onderwerpen die naar onze overtuiging in vrijwel iedere afdeling goed worden voorbesproken met de leden.

Op dit moment hebben we in de VVD, als het gaat om de besluitvorming in algemene vergaderingen, een situatie van ‘gedelegeerd vertrouwen’. We stellen voor naar een situatie te gaan, waarin leden meer te zeggen hebben. Een situatie met meer transparantie en betrokkenheid. Een situatie ook waarin leden rechtstreeks toegang hebben tot de besluitvorming op dat niveau wat hen het meest interesseert.

Aan het systeem van ‘one man, one vote’ kleven voor- en nadelen. Onder de nadelen bijvoorbeeld dat het makkelijker wordt om (georganiseerd) besluitvorming naar de hand te zetten. Toch kiest het hoofdbestuur onverkort voor ‘one man, one vote’, omdat de voordelen volgens het bestuur opwegen tegen de nadelen. Met name de grotere aantrekkelijkheid van algemene ledenvergaderingen voor álle leden speelt daarbij een rol. Maar om aan de nadelen tegemoet te komen, wordt dus voorgesteld om enerzijds een correctie mogelijk te maken op ledenraadplegingen en anderzijds over het verkiezingsprogramma te besluiten op de ‘oude manier’. Zie in dit verband overigens ook voorstel 5, wat voorstelt om leden aan het begin van het proces van het schrijven van een verkiezingsprogramma meer invloed te geven.

9. Artikel 24.3

1. Bij huishoudelijk reglement kan een ledenraadpleging worden mogelijk gemaakt.
2. Een algemene ledenvergadering kan met gekwalificeerde meerderheid het besluit van een voorafgaande ledenraadpleging wijzigen.
3. Een algemene ledenvergadering waarin een onderwerp ter discussie staat waarover in een voorafgaande ledenraadpleging is besloten, wordt uitsluitend op basis van schriftelijke wijzigingsvoorstellen van de ledenvergaderingen van ten minste tien afdelingen, die tezamen tenminste één tiende van het totale aantal VVD-leden omvatten en/of van het hoofdbestuur een nieuw besluit genomen.
4. In deze algemene ledenvergadering hebben ten aanzien van dat onderwerp uitsluitend de afgevaardigden van afdelingen stemrecht.

27.1

a. op initiatief van het hoofdbestuur

De VVD is voortdurend zichtbaar in het maatschappelijk debat en steekt de nek uit met discussie over thema die in de maatschappij leven. De VVD luistert naar kiezers en geeft antwoorden op de gevoelens van kiezers met liberale standpunten. De VVD is vooral bezig met de maatschappij waarin alle inwoners van Nederland leven.

Het verkiezingsprogramma is geen momentopname eens in de vier jaar, maar wordt voortdurend getoetst aan de dynamiek van de samenleving. Discussie in een partij en met de samenleving is een teken van kracht. De VVD moet daarom niet bang zijn om het onderling oneens te zijn. Een fractie wordt verkozen en gaat het door de partij vastgestelde verkiezingsprogramma uitvoeren. Tijdens de zittingsperiode stelt moet ook de partij voortdurend discussiëren over politieke onderwerpen. Een fractie geeft aan wat ze met de aan de orde gestelde thema’s doet in de politiek en bepaalt vanzelfsprekend zelf haar standpunt. Discussie in de VVD geldt voor een fractie met name als steun in de rug, om ook binnen een regeerperiode ideeën uit te wisselen over belangrijke vraagstukken die ofwel niet in het verkiezingsprogramma staan, ofwel onvoldoende uitgewerkt zijn in het verkiezingsprogramma, ofwel een nieuwe visie verlangen gelet op ontwikkelingen in de maatschappij.

In relatie tot voorstel 12 over een nieuwe rol voor de Partijraad, is het goed om het verschil tussen Partijraad en Algemene Vergaderingen te realiseren. Op de Algemene Vergadering, twee keer per jaar, kunnen in beginsel alle onderwerpen worden geagendeerd door de afdelingsvergaderingen. De Algemene Vergadering neemt een langere voorbereidingstijd dan de Partijraad. De Partijraad komt vaker bij elkaar, is naar zijn aard actueler en zal vaker thematisch opgezet zijn.

1. Jaarlijks geeft de VVD in het Jaarplan aan hoe en wanneer de inhoudelijke discussie in de partij wordt georganiseerd.
2. Jaarlijks geeft de VVD in het Jaarplan concreet aan hoe het contact met kiezers vorm krijgt.
3. Twee keer per jaar komen tijdens de Algemene Vergadering politieke onderwerpen aan de orde. Tijdens Algemene Vergaderingen kunnen de leden zich uitspreken over resoluties en moties. Deze resoluties worden opgesteld door partijcommissies, ad hoc ingestelde werkgroepen of afdelingen. De resoluties en moties worden in de ledenvergaderingen van afdelingen vooraf besproken.
4. De uitkomsten van de Algemene Vergadering worden aan de fracties van de Eerste en Tweede Kamer en het Europees Parlement meegegeven. De leden van deze fracties discussiëren in de Algemene Vergadering mee, maar overheersen of bepalen deze niet. De fracties kunnen na aanneming van een resolutie of motie aangeven wat zij ermee doen. Mochten zij de wens van de landelijke Algemene Vergadering niet over willen nemen, dan dienen ze dit beargumenteerd aan te geven.
5. Gedurende de verkiezingsperiodes zal voor het interne debat minder ruimte aanwezig zijn, het verkiezingsprogramma uitdragen staat dan centraal.

1. Het debat in de VVD krijgt alle ruimte, met name ‘bottom up’.
2. Landelijk organiseert het Hoofdbestuur enkele themadagen per jaar, bij voorkeur te combineren met Partijraadvergaderingen.
3. Decentraal geeft het Hoofdbestuur alle ruimte en stimuleert dat afdelingen, kamercentrales en groepen leden die dat wensen het debat over politieke onderwerpen organiseren.
4. Als stimulans voor dit debat is in facilitaire zin de mogelijkheid beschikbaar om aankondigingen te doen via de website van de VVD en ThorbeckeWeb.

1. De Teldersstichting draagt bij aan het entameren van de politieke meningsvorming. De Teldersstichting werkt onderwerpen wetenschappelijk uit waarna ze kunnen worden gecondenseerd in beknopte notities die breder in de VVD worden verspreid.
2. Daarnaast neemt de Teldersstichting het voortouw in een voortdurend debat in de VVD over de vraag wat het betekent een liberale partij te zijn in deze tijd.
3. Alle rapporten van de Teldersstichting worden in beginsel in het politiek-inhoudelijke debat in de VVD aan de orde gesteld.

Bij de start van het proces om tot een nieuw verkiezingsprogramma Tweede Kamer te komen, meteen na de instelling van de commissie die het verkiezingsprogramma schrijft, wordt de inbreng van de achterban gevraagd. Dat wil zeggen:

1. Er vindt een ledenraadpleging plaats over de vraag wat leden de belangrijkste onderwerpen vinden voor het programma,
2. Leden en kiezers kunnen via internet hun ideeën aandragen
3. De inbreng van de partijcommissies wordt gevraagd.
4. De programmacommissie betrekt deze inbrengen bij het schrijven van het verkiezingsprogramma.

Tevens is gebleken dat binnen de VVD een grote behoefte is aan meer debat. Leden willen graag meedenken en leden willen betrokken zijn bij de liberale politiek. Hier moet beter gebruik van worden gemaakt. Analoog aan al gestarte en succesvolle initiatieven van enkele politici (ledenpanel, denktank van 100) wordt voorgesteld dit op grotere schaal in te voeren. Primair met en door de leden van de Tweede-Kamerfractie, maar zoveel mogelijk gevolgd door leden van andere vertegenwoordigende organen.

De partij stelt voor dat elk Tweede-Kamerlid met een zekere regelmaat (twee à drie keer per jaar) een ad hoc panel (vier tot acht personen) creëert, die samen met het Kamerlid nadenken over een bepaald onderwerp waarvoor het Kamerlid in de Kamer woordvoerder is. Zo mobiliseert een Kamerlid op een efficiënte wijze denkkracht, houdt goed voeling met wat er over een bepaald onderwerp onder de leden leeft en een grotere groep leden dan nu wordt actief bij de partij betrokken. Door het kortstondige karakter onderscheidt zo’n ad hoc commissie zich van de partijcommissies. De partij herkent de eigen verantwoordelijkheid van de politici in deze.

1. De partij verwacht van ieder Tweede-Kamerlid dat hij/zij op een eigen wijze te vormen organiseert waarbij "leden kunnen meedenken".

VVD-politici zijn het gezicht van de VVD, direct in de maatschappij en via de media. Politici moeten zichtbaar zijn, er moet voldoende binding zijn met achterban in de regio of bij specifieke doelgroepen. Politici moeten meer inhoud geven aan het contact met kamercentrale(s) en contact met maatschappelijke organisaties, door geregelde aanwezigheid en aanspreekbaarheid.

1. Van Kamerleden wordt verwacht dat zij aanwezig zijn bij de ‘eigen kamercentrale(s)’-vergaderingen, bij vergaderingen van het bestuur van die Kamercentrale(s). Niet alleen om te vertellen wat er in Den Haag gebeurt, maar vooral ook om te luisteren naar de politieke en bestuurlijke signalen en de problemen uit de regio.
2. Aan de Kamerleden wordt gevraagd het contact met Kamercentrales en overige achterban inzichtelijk te maken.
3. Een actief contact van politici met maatschappelijke organisaties is wenselijk. Politici moeten op de hoogte zijn van de maatschappelijke problemen en belangen, maar moeten ook zichtbaar en aanspreekbaar zijn.

1. Het hoofdbestuur houdt zo mogelijk jaarlijks, maar in ieder geval halverwege de zittingstermijn, individuele gesprekken met volksvertegenwoordigers in Tweede Kamer, Eerste Kamer en Europees Parlement.
2. In deze gesprekken komen in ieder geval taakopvatting en taakinhoud, taakvervulling, werkomstandigheden, samenwerking en ontwikkelingsmogelijkheden aan de orde, alsmede liberale stellingnamen, herkenbaarheid en bereikbaarheid voor kiezers en VVD-leden.
3. Ook afdelingen en kamercentrales wordt geadviseerd om dergelijke gesprekken te houden met raads- en statenleden

De opgave uit het 15-punten plan is helder. De werving en selectie van kandidaten moet professioneler. Kandidaten moeten daadwerkelijk komen uit de doelgroepen waaruit de VVD-kiezers komen. Ze moeten herkenbaar zijn voor de achterban. Bij de manier waarop we de volksvertegenwoordigers kiezen is het credo: "Leden aan het stuur". Dat betekent een rechtstreekse verkiezing (one man, one vote) van de lijsttrekker, geen koehandel over plekken op de lijst meer en principieel invloed in welke vorm dan ook van de leden op de samenstelling van lijst.

De werving en selectie om kandidaten te vínden moet professioneler, vanaf het moment dat er kandidaten zijn moet er een transparante procedure zijn waarin de leden aan het stuur zitten.

N.B. In de partijvernieuwingsdiscussie is geregeld het begrip ‘politiek leider’ aan de orde gekomen. De VVD kent wel een lijsttrekker en een fractievoorzitter, maar niet de officiële term partijleider of politiek leider.

De volgende voorstellen zijn de vertaling van deze uitgangspunten.

Bij het opzetten van een nieuw lidmaatschapssysteem is één van de financiële randvoorwaarden het tegengaan van ‘kannibalisatie’ op het huidige ledenbestand. Dat vraagt dus om het schrijven van een businessplan voor diverse aan leden, donateurs en kiezers aan te bieden diensten en de prijs die daarvoor gevraagd wordt. Gelet op de daarvoor benodigde tijd is het niet haalbaar een kant-en-klaar voorstel te presenteren voor de Buitengewone Algemene Vergadering van 23 november 2003, maar kunnen wel de uitgangspunten worden vastgesteld.

1. Het hoofdbestuur doet in overleg met de commissie Toekomstvisie in de Jaarlijkse Algemene Vergadering van 2003 een voorstel voor nieuwe vormen van lidmaatschap of betrokkenheid bij de VVD. Centraal staan daarbij de doelstellingen om 1) meer kiezers actief betrokken te krijgen bij de VVD, 2) meer betalende kiezers te krijgen.
2. De uitgangspunten voor het nieuwe stelsel zijn:

In de Ideeëndag kwam naar voren, dat de partijorganisatie moet worden doorgelicht. Zo’n analyse moet helpen om inefficiënties weg te nemen én te bepalen welke onderdelen van de partij goed functioneren. Kenmerken van de toekomstige organisatie moeten zijn: de leden en staan centraal en meer bottom up werking. De partijorganisatie moet transpanter en duidelijker worden.

De VVD moet haar leden koesteren. De partijorganisatie moet daarbij geen hindernis vormen, maar juist facilitair zijn voor de leden.

Het hoofdbestuur vraagt de commissie Toekomstvisie om de partijorganisatie te analyseren en in 2003 met voorstellen te komen die:

1. Helpen om inefficiënties weg te nemen;
2. Van de vvd-organisatie meer een platform maken voor liberaal voelende en denkende mensen in het land;
3. Meer ruimte geven aan de inbreng van leden;
4. Van de partijorganisatie een meer bottom up organisatie maken;
5. Van de afdelingen sterke organisaties maken die in de eerste plaats facilitair zijn voor de leden die hun betrokkenheid willen tonen en minder dan nu facilitair aan de besluitvorming op andere lagen in de VVD;
6. De partijorganisatie transparanter en duidelijker maken.

Een goed werkende politieke partij vraagt om goede bestuurders, mensen die inspirerend en motiverend werken.

1. Voor bestuursfuncties wordt in 2003 een duidelijk profiel opgesteld.
2. Ieder bestuur moet duidelijk en concreet zijn in (jaar)plannen (‘wat gaan we met elkaar doen’).
3. Het Hoofdbestuur stelt daartoe aan ieder bestuur een model jaarplan beschikbaar. Dit geeft ledenvergaderingen de mogelijkheid hun bestuur daarop te evalueren en beoordelen.

Het Periodiek Overleg HB-Kamercentralevoorzitters (POK) zou zich, volgens het 15-puntenplan, als overleg zonder officiële status vooral moeten bezighouden met organisatorische aangelegenheden en het doorgeven van signalen uit de achterban. Dat betekent dat er in beginsel geen fractievoorzitters meer aanwezig zullen zijn en geen politieke aangelegenheden meer op de agenda staan. Het POK moet een eigen voorzitter uit hun midden kiezen.

De Partijraad is het gremium voor discussie over politieke zaken, ook onder leiding van een eigen voorzitter. De agendering zal plaatshebben in samenhang met het netwerk inhoudelijke discussie en de themadagen.

Overigens heeft het hoofdbestuur het voornemen de activiteiten die door het jaar heen georganiseerd worden (Algemene Vergaderingen, Partijraad, POK, et cetera) waar mogelijk te clusteren op zaterdagen (bijvoorbeeld ’s ochtend Partijraad, ’s middags POK), zodat het beslag op de agenda’s van de vrijwilligers overzichtelijk blijft.

1. De voorzitter en plaatsvervangend voorzitter van de partijraad worden door de partijraad benoemd. De leden van de partijraad en het hoofdbestuur kunnen daarvoor kandidaten aandragen.
2. Deze benoeming geldt voor de duur van één jaar. Kandidaten zijn maximaal twee keer herbenoembaar.
3. De secretaris van de partijraad is de algemeen secretaris van het hoofdbestuur of hem die hem vervangt.

1. Artikel 37.2 wijzigen

1. De VVD zet een breed netwerk op waardoor functies en benoemingen in politiek en samenleving door liberalen kunnen worden bekleed. Op een doelmatige wijze wordt het reusachtige netwerk van kundige sleutelpersonen dat de VVD bezit daartoe ingeschakeld en verbonden. De doelstelling van het (opnieuw in gang gezette) beleid voor Talentmanagement is om netwerken in en buiten de VVD, op alle bestuurlijke niveaus, efficiënt aan elkaar te koppelen om zodoende meer bewust en systematisch talent te ontdekken, te ontwikkelen en tot actieve functievervulling en gerichte begeleiding, zowel binnen als buiten de VVD, te komen. Talentmanagement stelt de onderlinge communicatie tussen alle bestuurlijke lagen in de VVD, afstemming, het ontsluiten van best practices, het aanreiken van concrete ondersteuning en werven van kader op basis van competenties en talenten centraal. Als onderdeel hiervan wordt door de Stuurgroep Talentmanagement in samenwerking met actoren in de partij beleid ontwikkeld om het werven, opleiden, beoordelen, selecteren, begeleiden, en (her)plaatsen van liberale politici, politiek-bestuurders, vrijwilligers en ambtenaren effectiever te maken en worden voorstellen geformuleerd voor het verbeteren van de aansluiting van de verschillende 'personeelsactiviteiten' op elkaar. De voortgang van de activiteiten is jaarlijks toetsbaar in het jaarverslag en jaarplan.

1. Met als uitgangspunt de behoeftes van leden en kiezers, dienen de bestaande in- en externe communicatiemiddelen in kaart te worden gebracht (inclusief doelgroep, inhoud, oplage, verspreiding). En moet gezocht worden naar mogelijkheden voor integratie en/of vernieuwing van een aantal middelen. Zowel om een kwalitatieve verbetering tot stand te brengen, als ook een efficiency slag te maken.

Tijdens de vernieuwingsdiscussies is het heel duidelijk gebleken: er is behoefte aan debat in de partij, aan interactie, aan meer invloed van leden en kiezers. Internet is één van de middelen die daarvoor zeer goed benut kunnen worden. Internet vormt immers een uitstekende mogelijkheid om het debat en de opinievorming verder te stimuleren, ook met prikkels van buiten de partij. Internet kan gebruikt worden als kennismachine. Via het internet kunnen standpunten worden uitgedragen, maar kan ook worden geïnventariseerd hoe mensen in het land over bepaalde zaken denken. Door middel van polls, enquêtes of discussiefora bijvoorbeeld.

Het internet kan veel actiever worden gebruikt voor de communicatie binnen de partij. Steeds meer mensen beschikken over een internetaansluiting, dus is het mogelijk om als politieke partij – op alle niveaus – direct en vaker dan nu het geval is via het internet met leden en kiezers communiceren.

Voor leden kunnen extra voordelen aan de internetsite verbonden worden. Bijvoorbeeld door een ledenservice in te richten, die slechts toegankelijk is voor leden. Leden moeten zo Kamerleden kunnen benaderen, inzicht krijgen in de agenda van volksvertegenwoordigers, de kameragenda en hun politieke activiteiten zodat interactie makkelijker en adequater wordt. Indien de Algemene Vergadering instemt met ‘ledenraadpleging’, kan bovendien aan deze ledenservice het stemmen via internet worden toegevoegd.

1. Het hoofdbestuur vraagt de internetwerkgroep – samengesteld met afgevaardigden vanuit partij en fracties – om de internetsite verder uit te bouwen en te verbeteren en met voorstellen te komen om het internetgebruik te doen toenemen. Speciaal aandacht wordt gevraagd voor:
   

• toepassing van discussieplatforms
• gebruik van polls en enquêtes
• stemmen via internet (indien de Algemene Vergadering instemt met ‘ledenraadpleging’)
• beter en veelvuldiger gebruik maken van de mogelijkheid om via de site direct met leden en kiezers te communiceren.

Er is duidelijk onvrede over de ledenadministratie. Het gaat hierbij om twee onderscheiden invalshoeken. Aan de ene kant komen er bij herhaling klachten over de juistheid en actualiteit van de gegevens. Aan de andere kant is er een toenemende behoefte om individuele en geaggregeerde persoonsgegevens te gebruiken op allerlei gebieden, terwijl dat niet soepel mogelijk blijkt te zijn.

Er wordt in de VVD heel veel vergaderd. Met de voorbereiding en ondersteuning van deze vergaderingen is veel menskracht en geld gemoeid. Desondanks kom je regelmatig tegen dat er na afloop van een vergadering toch een gevoel overheerst dat het resultaat niet in verhouding staat met de bestede tijd.

Het komt teveel voor dat op correspondentie in ruime zin (brieven, e-mail, telefoontjes) niet wordt gereageerd zoals de afzender redelijkerwijs zou mogen verwachten.

Karakteristiek voor de drie hiervoor genoemde problemen is dat het uitwisselen van informatie die persoonsafhankelijk is. Op alle drie de terreinen is er de afgelopen decennia sprake van geleidelijke professionalisering en centralisatie van die informatie-uitwisseling. Parallel met het streven de partij weer meer aan de leden terug te geven, zoals dat in de vernieuwingsdiscussie naar voren komt, is het wenselijk die centralisatie weer wat terug te draaien. Kern van de oplossing is dat de inspanningen zoveel mogelijk worden gespreid, waarbij de technologie het gemakkelijk moet maken om het goed te doen.

Kenmerkend voor deze drie problemen is dat ze een oplossing vragen die een combinatie zijn van organisatie en technologie. Met louter organisatorische maatregelen (structuur, werkwijze, cultuur) is de beschikbare financiële en personele ruimte niet genoeg om zelfs maar in de buurt van een oplossing te komen. Omdat het in alle gevallen niet om een louter technologisch probleem gaat, is het ook zeker dat een aanpak zonder organisatorische maatregelen niet doeltreffend zal zijn.

Het is voor de leden in de partij onvoldoende helder wat de partijcommissies doen. Door deze onzichtbaarheid worden de partijcommissies onvoldoende ingeschakeld door de diverse gremia in de partij. Dat is een gemiste kans. De partijcommissies vormen voor de VVD een uniek netwerk van inhoudelijk betrokken en deskundige VVD-leden. Deze commissies kunnen veel meer worden betrokken bij inhoudelijke initiatieven op alle niveaus in de partij.

Om de partijcommissies beter toe te rusten op hun taak in het inhoudelijke debat in de partij en om voor VVD-leden meer inzichtelijk te maken waar deze commissies mee bezig zijn, is het wenselijk dat zij een eigen platform krijgen, in de vorm van een digitaal discussieplatform

1. Het verbeteren van de ledenadministratie door in- en uitvoeren van gegevens zoveel mogelijk te decentraliseren.
2. Het bieden van een basis voor kaderplanning en –begeleiding, door van een beperkte groep leden een ruimere verzameling gegevens bij te houden, en voor uitwerking van het ringenconcept, waarbij mogelijkheden worden geboden voor variabele terreinen en mate van betrokkenheid bij de VVD.
3. Door verbetering van voorbereiding en ‘nazorg’ verhoging van de kwaliteit van vergaderingen en andere bijeenkomsten en het verminderen van factoren tijd en plaats als belemmeringen om mee te doen.
4. Het bieden van een persoonlijke ingang naar de VVD voor (actieve) leden, met de mogelijkheid om correspondentie in de ruimste zin van het woord zo snel mogelijk op de goede plaats te krijgen en te zien hoe het met de afhandeling daarvan gaat.
5. Stroomlijning van interne processen; verhoging van het rendement van vrijwillige inspanningen (meer bereiken met minder moeite).
6. Het beter faciliteren van de gewenste en/of noodzakelijke doorstroming onder functionarissen door betere informatievoorziening (uitgebreide jaarboek- en vademecumfaciliteiten).
7. Het aanbieden van mogelijkheden voor enquêtes en referenda onder de leden.
8. Iedere partijcommissie krijgt de beschikking over een eigen pagina op de VVD-site.

Voor volgende verkiezingscampagnes wordt grote waarde gehecht aan:

1. Duidelijk en heldere verantwoordelijkheden vastleggen;
2. Gewenst profiel kandidaten op stellen;
3. Selectie en beoordeling professionaliseren;
4. Meer gebruik maken van expertise in en buiten de partij;
5. Professioneel omgaan met de huidige ‘mediacratie’;
6. Dat wat decentraal kan gebeuren, moet decentraal gebeuren;
7. Tijdig beginnen;
8. Een grote eigen verantwoordelijkheid bij de politici

De verkiezingen in 2002 hebben laten zien, dat het tijd is om de gedragscode en het protocol voor voorkeursacties aan te passen aan de huidige tijdsgeest. Daarom wordt voorgesteld voorkeursacties de ruimte te geven, maar daarvoor wel een paar spelregels als basis af te spreken. Bij verkiezingen zullen de afspraken in een gedragscode breed worden uitgedragen naar alle kandidaten.

In financiële zin wordt ervan uitgegaan dat de gelden uit campagnefondsen van de VVD ten goede komen aan de algemene verkiezingscampagne(s) van de VVD. Als kandidaten zelf fondsen werven voor hun voorkeursactie, moet deze inzichtelijk zijn en aan alle regels die de wet en de VVD stellen, voldoen.

Voorkeursacties bij verkiezingen zijn volop mogelijk. Voor het houden van een voorkeursactie gelden de volgende voorwaarden:

1. Er wordt gebruik gemaakt van de VVD-huisstijl, waaronder het VVD-logo.
2. Alle kandidaten houden zich aan het VVD-verkiezingsprogramma.
3. Kandidaten spreken zich niet negatief uit over andere VVD-kandidaten.
4. Eventuele fondsenwerving voor de kandidaat en/of de voorkeurscampagne is transparant, inzichtelijk en voldoet aan alle wettelijke regels voor fondsenwerving door politieke partijen en de regels van de sponsorcode van de VVD.
5. Overigens dienen de kandidaten zich te houden aan de door het hoofdbestuur vastgestelde gedragscode

Met de 18 voorstellen gaat het Hoofdbestuur ervan uit, de inhoud van het 15-puntenplan te hebben vertaald naar concrete invoering in de VVD. Vanzelfsprekend zijn er uit de honderden ideeën die in de zomer van 2002 zijn geopperd, ideeën niet in de voorstellen verwerkt. Soms omdat ze strijdig zijn met de uitkomsten van de Ideeëndag, soms omdat ze al zijn ingevoerd in de VVD, soms omdat er veel discussie over was in de Werkgroep Partijvernieuwing of de Ideeëndag zodat er geen overeenstemming over was.

De kern van de zaak: meer invloed voor leden, meer betrokkenheid van volksvertegenwoordigers bij kiezers en een eigentijdse partijorganisatie, zit echter verwerkt in de voorstellen. Alle ideeën zijn opgenomen in de bijlage, zodat ze ook als inspiratie voor de toekomst beschikbaar blijven.

Eén conclusie uit de Ideeëndag is niet opgenomen in de voorstellen. Dat betreft een maximum van drie termijnen voor volksvertegenwoordigers. De argumenten daarvoor van het hoofdbestuur zijn tweeledig:

1. Een maximaal aantal termijnen voor een functie kennen we vooral voor bestuurders die macht hebben. Een maximaal aantal termijnen heeft dan tot doel dat bestuurders niet tot te veel macht komen. Echter, volksvertegenwoordigers hebben een controlerende taak waarvoor dat argument niet op gaat.
2. Na invoering van de voorstellen over een nieuwe (landelijke) kandidaatstelling hebben de leden reeds in een ledenraadpleging de mogelijkheid zich uit te spreken over de kandidatenlijst. Mochten er lang zittende volksvertegenwoordigers worden gekandideerd, die niet (meer) op steun van de leden kunnen rekenen, dan is er voortaan een rechtstreekse manier om dat te uiten. In afdelingen, voor de gemeenteraadslijst, is dat al mogelijk omdat leden al jarenlang het systeem ‘one man, one vote’ hebben. In technische zin zou een regeling over een maximum aantal termijnen ook onderdeel zijn van het ‘fractieprofiel’ wat door de Algemene Vergadering in het Technisch Advies wordt vastgesteld (zie de voorstellen voor de nieuwe kandidaatstelllingsprocedure).

In de algemene vergadering op 23 november 2002 wordt over de vernieuwingsvoorstellen van het hoofdbestuur besloten.

De vastgestelde vernieuwingsvoorstellen worden, zo het niet reeds lopend beleid is, opgenomen in het jaarplan voor 2003 en volgende jaren. Het jaarplan wordt aan de 56^e JAV (16 en 17 mei 2003) ter besluitvorming voorgelegd.

De vastgestelde wijzigingen van de statuten en het huishoudelijk reglement bieden de mogelijkheid om het one-man-one-vote systeem en in voorkomend geval de ledenraadpleging al direct in te voeren. Het stemrecht in de 56^e jaarlijkse algemene vergadering op 16 en 17 mei mei 2003, zal derhalve al op one-man-one-vote kunnen zijn gebaseerd.

De benodigde wijzigingen van de kandidaatstellingsreglementen zullen ter besluitvorming worden voorgelegd aan de 56^e JAV.

Er dient wel een overgangsbepaling te worden geformuleerd in verband met de buitengewone algemene vergadering op 15 maart 2003, waarin de kandidatenlijst voor de Eerste Kamer wordt vastgesteld. Hier is immer sprake van een lopende procedure, waarin geen ledenraadpleging plaatsvindt en waarin het ook onjuist zou zijn om tijdens het spel de spelregels te veranderen. Buitendien vindt de wijziging van de kandidaatstellingsreglementen eerst plaats op 16/17 mei 2003.

In de BAV op 15 maart 2003 dienen derhalve de afgevaardigden het stemrecht uit te oefenen, conform de thans geldende reglementen. Er kan zich één bijzondere situatie zich voordoen, namelijk indien er vóór 15 maart 2003 Tweede Kamerverkiezingen plaats vinden. In dat geval moet het mogelijke zijn in een noodprocedure voor deze tussentijdse verkiezingen toch het one-man-one-vote systeem toe te passen.

De wijzigingen van de statuten, zoals door de 109^e algemene vergadering op 23 november 2002 zijn vastgesteld zullen ingaan per 17 maart 2003. Indien voor deze datum er tussentijdse verkiezingen plaatsvinden voor de Tweede Kamer, zal het hoofdbestuur een noodprocedure ontwerpen waarin het one-man-one-vote systeem al mogelijk wordt gemaakt.

De benodigde structuurveranderingen kunnen derhalve al direct na de algemene vergadering van 23 november hun weerslag krijgen, echter voor de benodigde cultuurveranderingen heeft het hoofdbestuur ook daarna de medewerking nodig van u, verenigd in de afdelingen en centrales. Wat alleen tezamen kunnen wij de ambitieuze doelstelling om de VVD te vernieuwen en de leden weer aan het stuur te zetten, waar maken. "Na 23 november begint het pas."