Majesteit
„Elke hersenkronkel van mij is openbare ruimte”, verzucht koningin Beatrix in Majesteit. Dat is zeker het geval in deze film, die Beatrix’ brein gijzelt om haar tot woordvoerder van het Republikeins Genootschap te maken. Een „toneelstukje uit de 19de eeuw”, noemt ze haar beroep. „Ten diepste belachelijk.”
Zou Beatrix er echt zo over denken? Dat is regisseur Peter de Baan en scenarist Ger Beukenkamp een zorg. Met een „wandelende mythe” is alles geoorloofd. Het duo maakte eerder de film De kroon (over de affaire-Zorreguieta) en de tv-serie De prins en het meisje (over Mabelgate). Beukenkamp vindt dat hij de feiten mag manipuleren „om een verhaal te vertellen dat ik interessant vind”. Zolang het maar niet „aantoonbaar onjuist” is.
Poppenkast
Met die filosofie kun je ook een film maken waarin Máxima en Willem-Alexander jonge poesjes wurgen in de kelder van De Eikenhorst. Gelukkig zijn de bedoelingen van het duo eerzaam: de tragiek tonen van mensen die gevangen zijn in een „belachelijke” poppenkast. Het probleem is alleen dat ze, nu de crisissen even op zijn, zelf maar een Oranjecrisis verzonnen. Een jaar na de dood van prins Claus raakt Beatrix op Prinsjesdag in conflict met premier Balkenende. De koningin eist ter nagedachtenis aan Claus een zinnetje over een initiatief voor Afrika in de Troonrede. Starend uit het raam en onderweg in de Gouden Koets flashbackt Beatrix erop los: haar grote liefde voor Claus, haar (fictieve) pogingen om Willem-Alexander te passeren voor de opvolging. Zal zij in de Ridderzaal de gewraakte zin uitspreken en Nederland in een constitutionele crisis storten?
Het laat ons koud. Oranjedrama baseerde zich tot dusver op actuele geschiedenis: wij weten wat er gebeurde, de filmmaker verzint hoe het gebeurde. Dat is best interessant, zoals roddelbladen interessant zijn. Maar Majesteit mist die spanningsboog. Wie wil er nou weten hoe iets niet gebeurde?
Majesteit verhoudt zich zo vrijblijvend tot de realiteit dat hij bewegingloos tussen feit en fantasie hangt. Het is een arbitrair, parallel universum waarin sommige personages – Beatrix, Claus – naar het leven zijn getekend en andere weer niet. Zo is het niets voor J.P. Balkenende om als een grimmige ouderling Beatrix’ boudoir binnen te stampen en te snauwen: „U dient zich te schikken!”
Verdichting en speculatie
Met docudrama is weinig mis: zo dramatiseerde The Queen virtuoos de crisis na de dood van prinses Diana. Selectiviteit, verdichting en speculatie horen daarbij, zolang die ons tot de kern van de zaak brengen. Maar in Majesteit zijn de personages er louter om een opdringerig, sentimenteel betoog over de monarchie te ventileren. Zielig, die poppenkast, dat mag je mensen toch niet aandoen? Mij ontgaat die tragiek: dat Beatrix haar mening binnenskamers moet houden, heeft ze gemeen met talloze publieke figuren. Volstaat dat niet, dan kan ze altijd nog anoniem ‘trollen’ op internet, zoals haar landgenoten.
Zonde dat het betoog het drama zo plat slaat, want de idylle van Beatrix en Claus kent best ontroerende momenten. Vooral door Carine Crutzen, een overtuigende Beatrix in rouw die haar ontbijtsigaret in de yoghurt uitdrukt.