Nigeriaanse spam komt uit Amsterdam

De minder bekende variant van Spam is dit ingeblikte vlees.
Door onze redacteur Dick Wittenberg

Amsterdam Zuidoost is de kern in het wereldwijde netwerk van Nigeriaanse oplichters. Ze beloven per mail veel geld. Wie hapt, kan in een nepfiliaal van ABN AMRO terecht komen.

Amsterdam, 9 okt. Nederland geldt als wereldcentrum van Nigeriaanse zwendel. En Amsterdam Zuidoost vormt de kern. Dat komt omdat Nigeriaanse oplichters Nederland beschouwen als vrijplaats. Ze zien de Nederlandse politie als ‘soft’. In Amsterdam Zuidoost vinden ze een hechte Afrikaanse gemeenschap, waarin ze makkelijk kunnen verdwijnen. Het stadsdeel ligt riant dicht bij Schiphol.

Yvette Schoenmakers, criminologe aan de Politieacademie, presenteerde deze week enkele voorlopige conclusies van het onderzoek dat ze samen met de Advies-onderzoeksgroep Beke heeft gedaan naar Nigeriaanse fraude in Nederland. Dat deed ze op een seminar over Nigeriaanse criminele netwerken dat het Centre for Information and Research on Organised Crime (CIROC) in Amsterdam had georganiseerd. Ze baseert zich op 34 diepte-interviews met experts, politiemensen en informanten uit de Nigeriaanse gemeenschap in Nederland, op informatie uit de databank van de Dienst Nationale Recherche Informatie en op literatuuronderzoek.

Fraudespecialist Frank Engelsman van het onderzoeksbureau Ultrascan noemde Amsterdam Zuidoost al twee jaar geleden „het Lagos van Europa”. Het onderzoek van Schoenmakers bevestigt de centrale rol die Nederland bij de Nigeriaanse zwendel speelt.

„Gefeliciteerd, u heeft de hoofdprijs in de Spaanse loterij gewonnen.” Zo kan de mail beginnen die een Nigeriaanse oplichter naar duizenden computers stuurt. Of: „Ik ben de weduwe van de Nigeriaanse oud-president Abacha. Kunt u mij helpen om 6,6 miljoen dollar op te nemen van een Zwitserse bankrekening?” Of: „Ik ben een Libanese ondernemer met een vermogen van 2,3 miljard dollar. Ik wil dat geld aan goede doelen geven. Maar ik heb nog maar kort te leven. Ik heb kanker in de terminale fase. Tot een goede verdeling ben ik zelf niet meer in staat.”

Wat al deze mails gemeen hebben, is dat ze gouden bergen beloven. Wel moet er eerst een aanbetaling worden gedaan. Voor administratiekosten. Voor transactiekosten. Als investering. Internationaal staat het fenomeen bekend als ‘419’, naar het artikel over zwendel in het Nigeriaanse wetboek van Strafrecht. Voorschotfraude wordt het in Nederland genoemd.

Uit het onderzoek van Schoenmakers blijkt dat de eerste Nigeriaanse zwendelaars al sinds 1990 vanuit Nederland opereerden. De politie had niets in de gaten omdat de fraudeurs zich niet op Nederlanders richtten. De slachtoffers die voor duizenden of soms voor honderdduizenden euro’s de boot in gingen, waren buitenlanders, vaak Amerikanen. Pas toen de voorschotfraude vanuit Nederland vanaf 2000 een hoge vlucht nam, kon de politie er niet meer omheen. Buitenlandse politiekorpsen kwamen klagen.

Hoeveel Nigeriaanse oplichters in Nederland actief zijn, is volgens Schoenmakers niet bekend. Fraudespecialist Engelsman heeft eerder een aantal van 800 genoemd. Volgens Schoenmakers is niet eens bekend hoeveel Nigerianen er in Nederland zijn. Velen verblijven hier illegaal. Bij politieacties werden de afgelopen jaren 121 mensen aangehouden, op verdenking van zwendel. Vrijwel allemaal Nigeriaanse mannen, vrijwel allemaal illegaal.

Nigeriaanse oplichters werken niet in strak georganiseerde, hiërarchisch gestructureerde bendes. Ze vormen op ad hoc basis losse, flexibele samenwerkingsverbanden, zo komt naar voren uit Schoenmakers onderzoek. Via hun sociale netwerken staan ze met elkaar in contact. Af en toe schakelen ze Nederlanders in voor klusjes. Maar dat gebeurt pas als ze beet hebben.

Schoenmakers onderscheidt vier fasen bij de voorschotfraude. Allereerst: een mail gaat de wereld rond. Reageert er iemand, dan wordt geprobeerd vertrouwen te wekken, vaak met hulp van valse documenten: bankafschriften, een brief van de Centrale Bank. Vervolgens verstrekt het slachtoffer zijn persoonsgegevens en zijn financiële gegevens. Hij maakt geld over of brengt het zelf.

Dan nodigen zwendelaars hem uit voor een weekend Amsterdam op hun kosten. Borden aan de glazen wand suggereren dat de slachtoffer een filiaal van ABN AMRO binnenstapt. Hij wordt verwelkomd door een vertrouwenwekkende Nederlandse receptioniste. In de eindfase komt hij erachter dat hij is gefopt.

Hoe groot de financiële strop is als gevolg van voorschotfraude vanuit Nederland, kan Schoenmakers niet zeggen. Ze weet wel dat buitenlandse slachtoffers in 2005 een schade van 22 miljoen euro bij de Nederlandse politie hebben gemeld. Ze zegt dat het werkelijke bedrag best tien keer zo hoog kan zijn. Voorzichtig geschat.

Slachtoffers van de Nigeriaanse voorschotfraude vanuit Nederland wonen overal ter wereld. De grootste groep slachtoffers die aangifte doet, komt uit de Verenigde Staten: 22 procent. Britten staan tweede met 6 procent. Maar er zijn ook gedupeerden uit Maleisië, de Verenigde Arabische Emiraten en Iran. Schoenmakers spreekt van „een groot internationaal probleem dat alleen internationaal kan worden aangepakt”.

Gepubliceerd in:
Wetenschap