Orang-oetan kan bonnen ruilen

Rotterdam, 30 dec. Als jij van mij de Grote Markt krijgt, mag ik dan van jou de Vreeburg? Mensen ruilen spullen om er beiden beter van te worden. Twee orang-oetans in een dierentuin in Leipzig blijken de truc ook te beheersen: ze wisselen voedselbonnen uit om bananen te bemachtigen.

Bij mensapen is er weinig experimenteel bewijs dat zij berekend ruilhandel bedrijven. Een onderzoek dat afgelopen woensdag online verscheen in Biology Letters brengt verandering in die zaak.

Het was een experiment met het vrouwtje Dokana en het mannetje Bimbo, die in dezelfde orang-oetangroep leven. Eerst leerden ze de waarde van fiches. Leverden ze een fiche in, dan kregen ze een banaan. Vervolgens werden fiches geïntroduceerd zonder waarde, en fiches waarmee alleen de ánder aan eten kon komen. De twee konden de fiches ruilen door het hek dat hen tijdens het experiment scheidde.

Aan het begin was de rolverdeling ongelijk. Bimbo wees fiches aan die aan Dokana’s kant lagen, zij legde de voor hem nuttige fiches dan binnen zijn handbereik. Maar in de 48 dagen dat de twee werden getest, veranderden de verhoudingen. Steeds vaker haalde Bimbo’s gebedel niets uit, en gaf hij Dokana fiches waar zíj wat aan had op de momenten dat ze toegaf. Na zeven weken lagen de verhoudingen nog scheef, maar de aantallen werden gelijker.

Volgens de onderzoekers – een gemengde groep uit Schotland, Duitsland en Frankrijk – is het gedrag van de twee doelbewust (ze gaven de nuttige fiches, bijna nooit de waardeloze), kennen ze de waarde en verwachten ze iets terug: drie voorwaarden voor een berekende ruil.

Het gedrag van chimpansees in de natuur deed de uitkomst wel vermoeden. Die vlooien elkaar, delen eten, vlooien elkaar voor eten, delen eten uit om vrienden te winnen, enzovoort. Maar – vreemd genoeg – toen de groep de fichesstudie met chimps herhaalde (een studie die nog niet gepubliceerd is) leverde dat weinig op. Een verklaring hebben de onderzoekers daarvoor niet.