Brein bestraft afwijkend oordeel
rotterdam, 15 jan. ‘Anders zijn’ is fout. Zo reageren onze hersenen tenminste, ontdekten neurowetenschappers in Nijmegen en Rotterdam. Hun hersenscanner verried hoe conformisme ontstaat: wanneer u wordt ingewreven dat uw mening afwijkt van de groep volgt direct een ‘corrigerende tik’ van het beloningssysteem. Een afwijkende mening is voor het brein net zo incorrect als het omdraaien van de verkeerde plaatjes bij het spel Memory. De onderzoekers van de Radboud Universiteit en de Erasmus Universiteit schrijven er vandaag over in het tijdschrift Neuron.
De 24 studentes die de fMRI-scanner in gingen, moesten foto’s beoordelen van vrouwengezichten. Mooi, lelijk – en dat op een schaal van één tot acht. Daarna volgde de mening van „de gemiddelde Europese vrouw uit Milaan of Parijs” – die dan net twee of drie punten afweek. Een milde confrontatie dus, geen opgeheven vinger of fronsende blik in zicht. En toch stelden de deelneemsters hun oordeel over de foto’s bij toen ze die, na een smoes, nóg eens moesten beoordelen.
„De reactie is onderdeel van een leerproces”, legt onderzoeker Vasily Klucharev uit, die aan beide universiteiten verbonden is. „Die is typisch voor elke situatie waarin je gedrag aangepast moet worden. Het is hetzelfde als bij een hond die suikerwater verwacht als hij op een knop drukt, maar hij krijgt het niet.” Niet alleen wordt een fout herkend, ook het deel van de hersenen dat een beloning verwacht (de nucleus accumbens) houdt zich relatief stil. Dat hersengebied is juist actief bij een confrontatie met prettige zaken als alcohol of lekker eten.
Alle studentes pasten hun mening, weliswaar in meer of mindere mate, aan aan de sociale norm. Klucharev: „Er was één meisje dat zei dat ze nóóit van mening zou veranderen. Maar zij bleek die achteraf juist sterk te wijzigen.” Aan de hersenscans was wel te zien wie de grootste conformisten waren: dat waren de deelneemsters wier beloningscentrum het meest geïnactiveerd werd. „Voor hen was het écht vervelend om anders te zijn”, aldus Klucharev.