Oordeel voorganger voorspelt ervaring beter
Rotterdam, 21 maart. Als iemand nu al wil weten hoe hij zich na een bepaalde gebeurtenis zal voelen, kan hij er beter naar vragen bij iemand die precies datzelfde al heeft meegemaakt dan zich voorstellen hoe het zal zijn. Dat is zelfs zo bij gebeurtenissen waarvan mensen denken dat ze er op een zeer persoonlijke manier op reageren.
Zo denkt een vrouw die wil weten hoe ze een speed date met een bepaalde jongen zal vinden, dat ze het beste zijn foto en beschrijving goed kan bestuderen. In werkelijkheid kan ze beter vertrouwen op het oordeel van een vrouw die al eerder een speed date met die jongen had. Dat blijkt uit onderzoek van Amerikaanse psychologen onder leiding van Daniel Gilbert en Timothy Wilson, beiden bekend door hun populair-wetenschappelijke boeken over geluk, zelfkennis en het onbewuste. Ze onderzochten de verwachte reacties op speeddating en op situaties van sociale afwijzing (Science, 20 maart).
Mensen zijn slecht in het voorspellen van hun gevoelens: ze overschatten hoe gelukkig ze zullen zijn na bijvoorbeeld het winnen van een prijs, het vinden van een partner en het nemen van wraak. En ze overschatten hoe ongelukkig ze zullen zijn als ze gehandicapt worden of zakken voor een examen. Over zowel positieve als negatieve gebeurtenissen zijn mensen altijd sneller heen dan ze denken. Dat komt onder andere doordat ze zich de context van die gebeurtenissen niet goed genoeg kunnen voorstellen: hoe andere zaken hen zullen afleiden, en hoe hun gevoel minder intens zal worden.
En mensen hebben over het algemeen het idee dat ze anders zullen reageren dan anderen: we vinden onszelf en onze gevoelens tamelijk uniek. Daarom zijn we niet geneigd om naar anderen te kijken als we onze eigen gevoelens na een bepaalde gebeurtenis willen voorspellen.
Toch zou dat verstandig zijn, blijkt uit het speed-date-onderzoek. Daarbij kreeg de helft van de vrouwen een foto en karakterschets van een jongen, en de vraag om met een kruisje op een lijn aan te geven hoe leuk ze de date met hem zou vinden. Alleen de uiteinden van de lijn waren gemarkeerd (helemaal niet – heel erg). De andere helft van de vrouwen kreeg geen directe informatie over de jongen, maar zag alleen op zo’n zelfde formuliertje hoe leuk de vrouw vóór haar het had gevonden. Na de date gaven alle vrouwen nogmaals aan hoe leuk het was geweest. Bij de vrouwen die foto en karakterschets hadden gezien, weken de oordelen twee keer sterker van het eindoordeel af dan bij de vrouwen die het eindoordeel van hun voorganger hadden gezien. Toch zei ruim driekwart van de vrouwen dat ze aan een foto en karakterbeschrijving het meest zouden hebben. Ellen de Bruin
De onderzoekers citeren de zeventiende-eeuwse schrijver François de La Rochefoucauld: die schreef al dat we, voordat we ergens te veel onze zinnen opzetten, eerst moeten onderzoeken hoe gelukkig de mensen zijn die datgene al hebben. De wetenschap geeft hem nu dus gelijk.