Bijna uitgestorven dieren hebben zwak zaad
Rotterdam, 21 maart. Het spook van de inteelt, bekend van kleine, afgelegen dorpen en oude adellijke families, is een groot biodiversiteitprobleem. Bedreigde dieren hebben er mee te kampen. Bij inteelt neemt de genetische variatie af en daarmee al snel ook het voortplantingssucces. Nu is ook overtuigend aangetoond aangetoond dat spermakwaliteit bij bedreigde dieren laag is (Biology Letters online, 4 maart).
John Fitzpatrick en Jonathan Evans van de University of Western Australia vergeleken bestaande gegevens over gevonden spermakwaliteit bij tien bedreigde en tien niet-bedreigde zoogdiersoorten. Zij bepaalden ook de genetische variatie binnen iedere soort. Van de ernstig bedreigde zoogdieren kozen ze bijvoorbeeld de reuzenpanda, de Aziatische leeuw – ja, die bestaat nog, zij het maar nét – en de Floridapanter. De bedreigde soorten ondergingen een enorme teruggang in aantallen, die leidde tot inteelt.
De mannetjes van de in gevaar verkerende soorten hadden een slechte spermakwaliteit. De onderzoekers maten de spermakwaliteit door beoordeling van het uiterlijk (was de zweepstaart intact?) en het zwemvermogen van de spermacellen.
Bijna de helft – 48 procent – van het sperma van de bedreigde dieren vertoont abnormaliteiten, bijvoorbeeld een gebrekkige zweepstaart. Bij niet-bedreigde soorten is dat 30 procent. De beweeglijkheid en zwemcapaciteiten zijn niet optimaal: spermatozoa van bedreigde soorten zijn 10 procent minder mobiel. Die verschillen lijken klein, maar eerder werd aangetoond dat zulke eigenschappen de voortplanting benadelen.
Het was duidelijk dat dieren van een bedreigde soort met minder genetische variatie slechter sperma hadden. Voor niet-bedreigde soorten vonden de Australiërs geen relatie tussen DNA-variatie en sperma-eigenschappen.
Verminderde vitaliteit van populaties door inteelt wordt vaak geweten aan slechtere embryokwaliteit. Nadelige genen, die als recessief gen in een gezonde populatie kunnen circuleren, komen bij inteelt vaker tot uitdrukking. Alleen dat al zou tot hoge embryosterfte kunnen leiden. Maar het probleem speelt vermoedelijk dus al eerder: het embryo ontstaat niet eens.
Waarom juist sperma zo gevoelig is voor inteelt, is de vraag. Spermatogenese is een ‘complex gereguleerd, kwetsbaar proces’, in de woorden van de onderzoekers, maar wat er dan precies mis gaat, is onbekend.
Wel is duidelijk dat spermabanken voor bedreigde dieren geen overbodige luxe zijn, maar het moet liefst een ruime collectie zijn, aangelegd als de inteelt binnen een soort nog niet fataal heeft toegeslagen. Zulke opslagplaatsen bestaan al voor veel bedreigde diersoorten. Ze werden ooit bedacht als laatste vangnet als het in het wild met beschermde dieren echt mis mocht gaan, maar ze kunnen maar beter vóór die tijd al aangesproken worden.