Vogelachtige dinosaurus vult witte plek in stamboom vroege vogels

Rotterdam, 7 febr. In China is een primitieve vogelachtige dinosaurus met klauwen aan zijn korte voorpoten ontdekt. Haplocheirus sollers leefde 160 miljoen jaar geleden in het westen van China en is verwant aan de gemeenschappelijke voorouder van vogels en dinosaurussen (Science, 29 januari).

De ontdekking is belangrijk, omdat dit fossiel ouder is dan Archaeopteryx, de vroegste vogel. Het inpassen van de Alvarezsauroidea, de groep waartoe de gevonden Haplocheirus behoort, in de dinostamboom was tot nog toe problematisch. De jongste fossielen van deze groep vogeldino’s waren slechts honderd miljoen jaar oud. Fossielen van Archaeopteryx, die uit naaste verwanten van de Alvaresauroidea zou moeten zijn voortgekomen, zijn circa 150 miljoen jaar oud.

In China zijn duizenden fossielen gevonden van vogelachtige dinosaurussen, maar ze zijn veel te jong om de werkelijke voorouders te kunnen zijn van Archaeopteryx. „Dit is een zwak punt in onze theorieën”, erkent de Chinese paleontoloog en mede-auteur Xu Xing in een toelichting per e-mail. „Het is een probleem dat er wereldwijd relatief weinig geschikte afzettingen met geschikte fossielen zijn die stammen uit het Jura (200 tot 146 miljoen jaar geleden). En het is ook precies de reden dat wij zijn gaan zoeken in dit gebied. Onze studie laat nu zien dat er wel degelijk al veel verschillende vogelachtige dinosaurussen bestonden voordat Archaeopteryx op het toneel verscheen.”

Ooit dachten paleontologen dat de Alvarezsauroidea loopvogels waren. Typisch vogelachtige kenmerken van Haplocheirus zijn volgens Xu Xing zijn holle botten, de drie vingers aan zijn voorpoot en zijn lange dunne achterpoten. Maar het fossiel heeft ook duidelijke dinokenmerken zoals een wat zwaardere schedel, het polsgewricht dat niet vergroeid is met de botjes van de hand en het ontbreken van een kam op het borstbeen.

Volgens eerste auteur Jonah Choiniere laat zijn studie zien dat Haplocheirus en de groep waartoe hij behoort, de Alvarezsauroidea, niet de meest aan vogels verwante dinosaurussen zijn die we kennen. Sommige van hun vogelachtige eigenschappen moeten onafhankelijk van vogels zijn ontstaan, in een parallelle lijn van evolutie.