Rechtvaardigheidssgevoel is zichtbaar in brein
rotterdam, 25 febr. Mensen houden er niet van als iemand onterecht meer geld krijgt dan een ander. En die afkeer blijkt op hersenscans terug te zien. Het hersengebied waar gewoonlijk beloningen worden gewaardeerd, reageert er opgetogen op.
Het brein reageert heel positief op een verhaal over iemand die onterecht minder had dan een ander, en er nu wat bij krijgt. Het is al minder uitgelaten als iemand die al wat had, er nog meer geld bij krijgt. En het hersensysteem reageert – zeg maar – afkeurend als het ziet dat iemand die al onterecht meer had, er nog meer geld bij krijgt. Onderzoekers van een paar Amerikaanse universiteiten laten dat vandaag allemaal zien in een publicatie in Nature.
Het is voor het eerst dat met apparaten die hersenactiviteit meten gekeken is naar menselijke reacties op ‘meer krijgen terwijl je al meer hebt dan een ander’, of – het andere uiterste – op ‘zien dat een ander die al veel heeft nog meer krijgt, terwijl je zelf niks hebt’. Gekeken is met een MRI-machine.
De onderzoekers concluderen dat een afkeer van ongelijke beloning een pure waarderingsreactie is. De afkeer ontstaat niet omdat hij ‘sociaal gewenst’ is. Mensen tonen die afkeer niet omdat ze anders sociaal aanzien verliezen. En die afkeer is er ook niet vanwege de behoefte aan wederkerigheid. Het is een ingebakken aversie tegen ongelijkheid. Of die pure aversie aangeboren of aangeleerd is, daar laten de onderzoekers zich niet over uit. Het ‘gelijkheidsgen’ is nog niet gevonden.
Het gelijkheidsgevoel zit dus diep. In het Nature-artikel staan de voorbeelden. In kleine gemeenschappen bestaat vrijwel altijd een informele, onderlinge vorm van sociale zekerheid. Als iemand echt in nood komt, wordt hij geholpen. In grote sociale verbanden zorgt de regering voor de overdracht van welvaart van de welvarenden naar degenen die het minder hebben getroffen. Door een systeem van sociale zekerheid, maar ook door de rijken relatief meer belasting te laten betalen.
En het ligt voor de hand om ook te verwijzen naar experimenten met mensapen, waarmee we miljoenen jaren geleden gezamenlijke voorouders deelden. Die hebben ook gelijkheidsprincipes.