Vergeten deel van cel is nodig bij celdeling

Blijkt er opeens een lang vergeten orgaantje in cellen te zitten. Het is de paarse stip op de foto: de ‘nucleolinus’.

We hebben hem herontdekt, schrijven Amerikaanse biologen in Proceedings of the National Academy of Sciences. De nucleolinus is nodig voor de celdeling.

De kern is in vaktaal de nucleus. Dan is er de nucleolus: die zit in de kern en maakt de ribosomen die genen helpen aflezen. Maar tegen die nucleolus aan (of erin, daar is de wetenschap nog niet uit) zit nóg een orgaantje. De nucleolinus, vertaald het ‘kleine kerntje’. Het organel is 150 jaar geleden beschreven, en daarna alleen bij vlagen onderzocht. De Amerikanen bestudeerden het organel in eicellen van de Amerikaanse stevige strandschelp (Spisula solidissima).

Definitief stelden ze vast dat de nucleolinus een apart compartiment van de cel is. Het organel is gevuld met een RNA dat codeert voor een simpel eiwit. Dat eiwit is voorlopig NLi-1 gedoopt. Ook is nu duidelijk dat de nucleolinus belangrijk is voor de celdeling. Beschadigden de biologen de nucleolinus met een laser, dan ging er met de deling vaak iets mis.

De functie heeft iets te maken met de positie van de kernspoelen, zagen ze op filmpjes. De kernspoelen zijn groepen draden die de chromosomen bij celdelingen uit elkaar trekken. Een bevruchte strandschelpeneicel deelt zich in een grote cel (het latere embryo) en een heel kleine. Wat bleek: de kernspoel aan de kant van het embryo verscheen altijd precies op de plaats van de nucleolinus. ‘Een gebied dat we pas net beginnen te ontdekken’, besluiten de biologen.